To jedna z najbardziej nieprawdopodobnych historii hiszpańskiej sztuki XX wieku: w latach sześćdziesiątych grupa malarzy abstrakcjonistów – źle widzianych przez reżim i bez rynku zbytu – zaczęła osiedlać się w Cuence, małym, prowincjonalnym mieście trzy godziny drogi od Madrytu. Sześćdziesiąt lat później miasto ma więcej metrów kwadratowych sztuki współczesnej na mieszkańca niż niemal każde inne w Hiszpanii.
Ekspozycja Muzeum Hiszpańskiej Sztuki Abstrakcyjnej, zaprojektowana przez samych artystów w 1966 roku, zmieniła sposób urządzania wystaw w Hiszpanii. Standard wyznaczyła stolica prowincji.
Jak awangarda dotarła do prowincjonalnego miasta
W Hiszpanii lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych sztuka abstrakcyjna była niewygodną pozycją: ani nie pasowała do oficjalnego gustu, ani nie miała dość dużego rynku, żeby się z niej utrzymać. Malarze z grupy El Paso i ich rówieśnicy pracowali w Madrycie z trudem i szukali tanich miejsc na pracownię.
Cuenca oferowała stare, na wpół opuszczone domy w wyludnionym starym mieście, ciszę, niezwykły krajobraz i prowincjonalne ceny. Łącznikiem był Gustavo Torner, rodem z Cuenki; stopniowo przyjeżdżali kolejni i miasto stało się miejscem spotkań całego pokolenia.
Decydujący krok zrobił Fernando Zóbel, malarz urodzony na Filipinach, który od lat kupował prace swoich przyjaciół i potrzebował miejsca, żeby je zgromadzić. W 1966 roku otworzył Muzeum Hiszpańskiej Sztuki Abstrakcyjnej w Casas Colgadas, wiszących domach nad przepaścią, i to zmieniło skalę wszystkiego.
Chillida, Tàpies, Millares, Saura, Torner, Rueda, Sempere, Oteiza i sam Zóbel na ścianach średniowiecznych domów zawieszonych nad przepaścią. Wstęp jest bezpłatny, odkąd Zóbel przekazał muzeum fundacji Fundación Juan March w 1980 roku.
Opakowanie to połowa argumentu. Oglądanie malarstwa abstrakcyjnego w domach z XIV wieku wychylonych nad czterdziestoma metrami pustki, z oknami wychodzącymi na urwisko, to doświadczenie, którego nie odtworzy żadne muzeum w wielkim mieście.
Naprawdę wpływowa w tym muzeum okazała się nie kolekcja, lecz sposób jej urządzenia. Sami artyści – przede wszystkim Torner i Gerardo Rueda, razem z Zóbelem – zaprojektowali sale, grając naturalnym światłem, starym drewnem belek, bielą murów i oknami otwartymi na urwisko.
W przeciwieństwie do ówczesnego muzeum-magazynu, z pracami ustawionymi w rzędzie i podpisami jako jedynym kryterium, tutaj każdą salę pomyślano jako przestrzeń z własnym rytmem: mało dzieł, dużo powietrza, a budynek staje się częścią ekspozycji, zamiast tylko ją mieścić.
Efekt był tak nowatorski w Hiszpanii 1966 roku, że od razu stał się punktem odniesienia. Dużą część hiszpańskiego muzealnictwa kolejnych dziesięcioleci tłumaczy spojrzenie na Cuencę – rzecz dość niezwykła jak na małe muzeum w stolicy prowincji.
A miasto na tym nie poprzestało. Początkowy impuls stworzył tkankę, która działa do dziś: więcej kolekcji, fundacji i przestrzeni wystawienniczych, niż przypadałoby na miasto tej wielkości.
Druga wielka kolekcja miasta, w klasztorze w górnej części starego miasta: sztuka współczesna, przedmioty znalezione i bardzo cenny zbiór grafiki. Mniej znana niż Muzeum Hiszpańskiej Sztuki Abstrakcyjnej i ze znacznie krótszą kolejką.
Poza Muzeum Hiszpańskiej Sztuki Abstrakcyjnej miasto ma Fundación Antonio Pérez, mieszczącą się w dawnym klasztorze w górnej części starego miasta, z bardzo mocną kolekcją sztuki współczesnej, przedmioty znalezione i grafiki. Zwykle jest tu znacznie puściej, a zasługuje na tę samą uwagę.
Jest też Espacio Torner w kościele San Pablo, po drugiej stronie mostu San Pablo, poświęcone twórczości Gustava Tornera, oraz Muzeum Nauki, które choć nie jest sztuką, sprawdza się świetnie i jest najlepszym wyborem, jeśli podróżujesz z dziećmi.
Kontrast z dawnością to część uroku. Katedra ma abstrakcyjne witraże z XX wieku, zamówione u współczesnych artystów związanych z miastem, a wczesny gotyk oświetlony niefiguratywnym witrażem to doświadczenie, jakiego nie oferuje żadna inna hiszpańska katedra.
W gruncie rzeczy na tym polega argument Cuenki: to nie średniowieczne miasto z nowoczesnym muzeum w środku, lecz miejsce, gdzie dawne i współczesne od sześćdziesięciu lat żyją obok siebie w naturalny sposób.
Spora część jej witraży jest abstrakcyjna i pochodzi z XX wieku – to dzieła współczesnych artystów związanych z miastem. Wczesny gotyk z wpływami anglonormandzkimi oświetlony niefiguratywnym witrażem: w żadnej innej hiszpańskiej katedrze nie zdarza się nic podobnego.
Bo w latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych grupa hiszpańskich malarzy abstrakcjonistów, bez rynku zbytu i bez oficjalnego wsparcia, szukała tanich miejsc na pracownię i znalazła tu na wpół opuszczone domy w wyludnionym starym mieście, ciszę i niezwykły krajobraz. Łącznikiem był Gustavo Torner, rodem z Cuenki, i od tego wszystko się zaczęło.
Kim był Fernando Zóbel?
Malarzem urodzonym na Filipinach w hiszpańskiej rodzinie, który od lat kupował prace hiszpańskich abstrakcjonistów swojego pokolenia i potrzebował miejsca, żeby je zgromadzić i udostępnić publiczności. W 1966 roku otworzył Muzeum Hiszpańskiej Sztuki Abstrakcyjnej w Casas Colgadas, a w 1980 roku przekazał je fundacji Fundación Juan March, żeby zapewnić mu ciągłość.
Co jest wyjątkowego w ekspozycji muzeum?
To, że zaprojektowali ją sami artyści, grając naturalnym światłem, starym drewnem belek, bielą murów i oknami otwartymi na urwisko. W przeciwieństwie do ówczesnego muzeum-magazynu każdą salę pomyślano tu jako przestrzeń z własnym rytmem: mało dzieł i dużo powietrza. Od razu stała się punktem odniesienia dla całego hiszpańskiego muzealnictwa.
Jakie inne muzea sztuki są w Cuence?
Fundación Antonio Pérez w dawnym klasztorze w górnej części starego miasta, ze sztuką współczesną, przedmioty znalezione i grafiką, oraz Espacio Torner w kościele San Pablo, poświęcone Gustavowi Tornerowi. Oba są znacznie mniej tłoczne niż Muzeum Hiszpańskiej Sztuki Abstrakcyjnej i zasługują na tę samą uwagę.
Czy Muzeum Sztuki Abstrakcyjnej jest bezpłatne?
Tak, wstęp jest bezpłatny, odkąd Zóbel przekazał muzeum fundacji Fundación Juan March w 1980 roku. To zarazem jedyny sposób, żeby wejść do Casas Colgadas i wychylić się z ich okien nad przepaść, więc opłaca się podwójnie. Przed wizytą sprawdź, w który dzień tygodnia muzeum jest zamknięte.
Czy witraże katedry są stare?
Spora ich część nie: pochodzą z XX wieku i są abstrakcyjne, zamówione u współczesnych artystów związanych z miastem. Wczesnogotyckie wnętrze z wpływami anglonormandzkimi oświetlone niefiguratywnym witrażem to doświadczenie, jakiego nie oferuje żadna inna hiszpańska katedra, i dobrze oddaje charakter Cuenki.
Informacje praktyczne
ObowiązkowoMuzeum Hiszpańskiej Sztuki Abstrakcyjnej w Casas Colgadas. Wstęp bezpłatny.
Na drugim miejscuFundación Antonio Pérez w klasztorze w górnej części starego miasta. Znacznie mniej tłoczna.
RównieżEspacio Torner w kościele San Pablo i Muzeum Nauki, jeśli podróżujesz z dziećmi.
DodatkowoAbstrakcyjne witraże katedry, z XX wieku i niefiguratywne.
CzasDobra godzina na Muzeum Sztuki Abstrakcyjnej; kolejna godzina na Fundación Antonio Pérez.
Dni zamknięciaZanim zaplanujesz dzień, sprawdź, w który dzień tygodnia każde z nich jest zamknięte.
Na mapie
🎧 Z Viavoy
Spaceruj po Cuenca i słuchaj we własnym tempie
Pobierz Viavoy i zwiedzaj Cuenca offline, kiedy chcesz.