Zaragoza · Wat te zien

Kerk van San Pablo

Iglesia de San Pablo

In Zaragoza noemen ze haar de derde kathedraal, en dat is geen liefkozende overdrijving: qua omvang, qua kwaliteit en qua wat ze binnen bewaart staat deze kerk in de wijk El Gancho op het niveau van de Pilar en La Seo. Haar achthoekige mudéjartoren van baksteen is erkend als Unesco-werelderfgoed, en binnen staat een hoofdretabel dat tot de beste van de Spaanse renaissance behoort.

Een minarettoren in een voorstadswijk

De toren is uit de 14e eeuw, achthoekig, van baksteen, met geometrische versiering van uitspringende baksteen die de hele schacht bedekt en een binnenstructuur van twee concentrische kernen met de trap ertussen. Dat schema – een toren in een toren – komt rechtstreeks van de minaretten van de Almohaden.

Het is een van de hoogtepunten van de Aragonese mudéjar, als geheel erkend als Unesco-werelderfgoed, en opmerkelijk is waar hij staat: niet bij een kerk onder koninklijk of adellijk beschermheerschap, maar bij de kerk van een voorstad van ambachtslieden, buiten de Romeinse stadsmuur.

Dat betekent dat hij werd gebouwd door een parochie zonder grote inkomsten, met het goedkoopste materiaal dat er was en met plaatselijke arbeiders uit de Moorse traditie. De Aragonese mudéjar is voor een groot deel architectuur van uitzonderlijke kwaliteit, gemaakt met een bescheiden budget.

Het retabel van Damián Forment

Het hoofdretabel is het werk van Damián Forment, de belangrijkste beeldhouwer van de Aragonese renaissance, en werd in de eerste decennia van de 16e eeuw gesneden in beschilderd hout. Het vult de hele apsis met taferelen uit het leven van de Maagd en van de heilige Paulus, verdeeld over vakken en verdiepingen.

Forment werkte ook aan het hoofdretabel van de Pilar en aan dat van de kathedraal van Huesca, en zijn stijl combineert de gotische structuur van vakken en baldakijntjes met figuren die al volledig renaissance zijn, met Italiaanse anatomie en beweging. Die kruising in één enkel stuk zien, daar zit het interessante.

De rest van het interieur bewaart Vlaamse wandtapijten, zijkapellen uit verschillende periodes en in sommige traveeën een mudéjarplafond. Het is een veel rijkere kerk dan je op grond van haar ligging in een volkswijk zou verwachten.

Niet te missen

De derde kathedraal

Qua omvang en kwaliteit staat ze op het niveau van de Pilar en La Seo, ook al is het de kerk van een voorstad van ambachtslieden.

Een toren in een toren

Twee concentrische achthoekige kernen met de trap ertussen, een schema overgenomen van de minaretten van de Almohaden.

Het retabel van Forment

Gotische structuur van vakken en baldakijntjes met figuren die al renaissance zijn. De twee talen kruisen elkaar in één enkel stuk.

Kwaliteit met een bescheiden budget

Gebouwd door een parochie zonder grote inkomsten, met baksteen en plaatselijke arbeiders uit de Moorse traditie.

Hoe het in je bezoek aan Zaragoza past

Ze staat in de wijk El Gancho, ten westen van de oude binnenstad, op tien minuten van de Plaza del Pilar en dicht bij de Mercado Central. Het is een volkswijk, heel gemengd en met heel weinig toeristen.

De bezoektijden zijn beperkt en gebonden aan de diensten, dus kijk ze na voordat je gaat: je vindt de kerk makkelijk gesloten. De toren zie je op elk uur vanaf de straat en het loont om eromheen te lopen.

Samen met de Kerk van La Magdalena, aan het andere uiteinde van de oude binnenstad, vormt ze het paar mudéjartorens dat je in de stad moet zien. Alleen San Pablo is erkend als Unesco-werelderfgoed, maar beide blijven tamelijk onopgemerkt.

Veelgestelde vragen

Wie was die Damián Forment van het retabel?

De grote naam van de beeldhouwkunst van zijn tijd in deze streken. Damián Forment, van Valenciaanse afkomst, was succesvol in het Aragón van het begin van de 16e eeuw en liet retabels na die ware bergen van gebeeldhouwde figuren zijn. Als dit je imponeert, bedenk dan dat van hem ook de grote albasten retabels zijn van de basiliek van de Pilar, hier vlakbij, en van de kathedraal van Huesca, naast zijn werk in het klooster van Poblet. Een kunstenaar die albast en hout bewerkte alsof het was. Hem in deze wijk hebben is een enorme luxe.

Sinds wanneer is het Werelderfgoed?

Al sinds enkele decennia, en het staat er niet alleen. De Unesco verklaarde het Aragonese mudéjar in 1986 tot Werelderfgoed, te beginnen met de monumenten van Teruel, en breidde in 2001 de lijst uit met Zaragoza: deze toren van San Pablo, de koepel en de Parroquieta van La Seo die je aan het begin zag, en het paleis van de Aljafería. Het is dus geen losse parel, maar deel van een schat verspreid over heel Aragón en erkend door de hele wereld. En jij hebt hem, kijk eens aan, in de bescheidenste wijk.

Hoe kon een bescheiden wijk zo'n toren bouwen?

Daar zit de charme van het verhaal. Deze voorstad, buiten de muren, vulde zich met ambachtslieden en een krachtige markt, en al die werkende mensen, verenigd in hun gilden, waren veel welvarender dan ze leken. De parochie groeide met hen mee en stak, eeuw na eeuw, dat geld in haar kerk: de toren, het retabel, de wandtapijten. Daarom kreeg de arme wijk een “kathedraal” waar het centrum jaloers op zou zijn. Een koning of een bisschop betaalde haar niet: een hele wijk van bezige handen betaalde haar, met kleine beetjes.

Ontdek Zaragoza en luister in je eigen tempo

Kerk van San Pablo maakt deel uit van onze tour Het Romeinse Caesaraugusta en de Mudéjar-torens.

Viavoy-app

Andere plekken in Zaragoza

Kerk van Santa Isabel de Portugal

Plaza del Pilar

De oevers van de Ebro

Lonja van Zaragoza

Mercado Central de Zaragoza

Romeinse stadsmuren en het standbeeld van Caesar Augustus