Een hal van ijzer en glas waar Valladolid al anderhalve eeuw zijn voorraadkast vult. Het is de oudste en mooiste markt van de stad, en de naam verbergt een geheim: hier liep ooit een rivier die niemand vandaag nog ziet, begraven onder de straten.
IJzerarchitectuur
De hal werd gebouwd tussen 1878 en 1882, in die ijzerarchitectuur die in het Europa van de 19e eeuw in de mode kwam met de grote stations en de overdekte markten.
De mode kwam uit Parijs: halverwege de 19e eeuw verrees Les Halles, die buik van de stad, helemaal van ijzer en glas, en het idee verspreidde zich als een lopend vuurtje. Lichte, luchtige en hygiënische markten, ver weg van de oude kraampjes in de modder.
Na een grote renovatie waarna ze in 2016 heropende, is de markt nog altijd de gastronomische navel van de stad: half traditionele markt, half tapasparadijs, met kramen om te kopen en bars om te proeven.
Die formule – historische markt omgebouwd tot gastronomische ruimte – is in half Spanje toegepast, met wisselend resultaat. Hier werkt ze goed omdat de handel in producten blijft bestaan naast de horeca.
De verborgen rivier
Ze heet del Val omdat hier een van de armen van de Esgueva liep, een riviertje dat eeuwenlang door Valladolid stroomde, gesplitst in armen, en dat moestuinen bevloeide en molens aandreef. “Val” betekent gewoon dal: de laagte waar het water liep.
Deze wijk van tapas en wijn ontstond dus aan de oever van een verborgen rivier die bijna niemand zich nog herinnert. Hetzelfde geldt voor de Plaza del Poniente, waar ook een arm liep.
De Esgueva bracht uiteindelijk meer verdriet dan vreugde: de rivier trad buiten haar oevers in verschrikkelijke overstromingen die huizen en levens meesleurden, en midden in het centrum werd ze stilaan half een open riool, een haard van ziekten.
Daarom besloot de stad vanaf de 19e eeuw haar helemaal onder de straten te begraven. Het is een ingreep die in veel Europese steden met hun kleinere stadsrivieren werd herhaald, en waar vandaag nogal wat vraagtekens bij worden gezet.
Niet te missen
IJzer en glas uit 1878-1882
De marktarchitectuur die in Europa in de mode kwam na Les Halles in Parijs.
“Val” betekent dal
Naar de laagte van de Esgueva, een rivier die gesplitst in armen door de stad liep.
De rivier is begraven
Ze trad buiten haar oevers en werd half een riool. De stad overkluisde haar vanaf de 19e eeuw.
Markt en bars tegelijk
Na de renovatie van 2016 blijft de handel in producten bestaan naast de horeca.
Hoe het in je bezoek aan Valladolid past
De markt ligt op drie minuten van de Plaza Mayor, in het hart van de tapaszone van de stad.
Het bezoek duurt dertig minuten tussen de kramen, of veel langer als je blijft om tapas te eten. 's Ochtends werkt het als markt en aan het eind van de middag en 's avonds als barzone.
Valladolid heeft een van de beste tapasculturen van Spanje, met een eigen nationale wedstrijd, en deze markt en de straten eromheen zijn het epicentrum ervan.
Veelgestelde vragen
En wat werd er van die verborgen rivier, de Esgueva?
Hij bezorgde uiteindelijk meer verdriet dan vreugde. Met de tijd liep de Esgueva over in vreselijke overstromingen die huizen en levens meenamen, en midden in het centrum werd hij half een open riool, een haard van ziekten. Daarom besloot de stad vanaf de 19e eeuw hem helemaal te begraven, stuk voor stuk. Nu stroomt hij nog steeds daar beneden, in stilte, onder je voeten. Een rivier die van leven geven overging op zich volledig verbergen.
Waarom zoveel ijzeren markten in die tijd?
Omdat Europa verliefd werd op ijzer. Midden 19e eeuw bouwde Parijs Les Halles, die buik van de stad helemaal van ijzer en glas, en het idee verspreidde zich als een lopend vuurtje: lichte, luchtige, hygiënische markten, ver van de oude kramen in de modder. De ene stad na de andere wilde de zijne, en Valladolid bleef niet achter. Deze die je ziet komt uit die koorts, en daarom lijkt hij meer een kathedraal van het winkelen dan een markt.
