Breed goudkleurig zand, de open Middellandse Zee en een eindeloze strandboulevard die naar het noorden loopt. La Malvarrosa is het grote stadsstrand van Valencia en ook de plek waar half Spanje denkt dat de paella is ontstaan. Dat klopt niet, en het is de moeite waard om het recht te zetten: de paella ontstond landinwaarts, in de huerta, de tuinbouwvlakte rond de stad, en in de Albufera, en wat hier aan zee gebeurde, is dat ze haar zondagse kleren aantrok en een restaurantgerecht werd.
Waar de paella echt vandaan komt
Paella is een gerecht van boeren, niet van vissers. Ze ontstond in de huerta en rond de Albufera, het grote rijstveld ten zuiden van de stad, waar de dagloners 's middags kookten wat ze voorhanden hadden: rijst, kip, konijn, sperziebonen en garrofó – een brede witte boon –, alles in een platte pan boven een vuur van sinaasappelhout.
Ook het woord betekent niet wat men denkt: “paella” is de Valenciaanse naam voor de brede pan met twee handvatten, en het komt van het Latijnse “patella”, een kookschaal. Wie een paella bestelt, bestelt letterlijk een pan. Het gerecht heet eigenlijk rijst.
De paella met zeevruchten, die vrijwel iedereen met het strand associeert, is een latere variant van de kust. En de rijst die je hier moet zoeken is geen van beide: het is arròs a banda, de rijst van El Cabanyal, gekookt in visbouillon en zonder die bouillon geserveerd, met de vis apart. Die hoort echt bij de vissersbuurt.
De wijk achter het zand
Achter het strand ligt El Cabanyal, een van de bijzonderste wijken van Spanje: een raster van lage huizen uit het begin van de 20e eeuw met gevels vol gekleurde tegels, een rechtstreekse erfenis van de oude nederzettingen van vissershutten, de barracas.
De wijk werd decennialang bedreigd door een stedenbouwkundig plan dat een laan dwars door de wijk wilde doortrekken en daarvoor honderden huizen wilde slopen. Het verzet van de buurtbewoners, dat meer dan twintig jaar duurde, wist het project in 2015 tegen te houden, en nu wordt El Cabanyal volop gerenoveerd, met de spanning van gentrificatie die dat meebrengt.
Door de straten lopen – Progrés, Reina, Barraca – en naar de tegelgevels kijken is net zo interessant als het strand, en een stuk bijzonderder. Het is bovendien de plek waar je de beste rijst van de omgeving eet, in familierestaurants die al generaties openzijn.
Niet te missen
Paella is geen strandgerecht
Ze ontstond in de huerta en de Albufera, met kip, konijn en garrofó. Die met zeevruchten kwam later.
“Paella” is de pan
Van het Latijnse “patella”. Het gerecht heet eigenlijk rijst. Hier bestel je het naar de schaal.
De tegelgevels van El Cabanyal
Lage huizen uit het begin van de 20e eeuw, een erfenis van de barracas. Een wijk die in 2015 aan de sloop ontsnapte.
Arròs a banda
De rijst van de vissersbuurt, met visbouillon en de vis apart geserveerd. Die hoort echt hier thuis.
Hoe het in je bezoek aan Valencia past
Het strand ligt aan het eind van de route langs de zee, voorbij het Balneario de Las Arenas, en eindigt bij de Casa-Museo Blasco Ibáñez, waar de schrijver een villa liet bouwen om naar precies deze golven te kijken.
Vanuit het centrum ben je er met de tram of de metro in zo'n twintig minuten, of op de fiets via de Jardín del Turia en de boulevard. Het strand is breed, heeft alle voorzieningen, en het water is wat je mag verwachten van een stadsstrand naast een grote haven.
Een opmerking over tijden die in Valencia belangrijk is: om rijst te eten moet je reserveren, en dat moet tussen de middag. Bijna geen enkel serieus rijstrestaurant maakt 's avonds paella, en veel restaurants willen dat je hem vooraf bestelt, omdat hij op het moment wordt gekookt en tijd kost. Als je van plan bent 's avonds aan zee paella te eten, eindig je waarschijnlijk met iets dat een stuk slechter is dan je had verwacht.
Veelgestelde vragen
Weet je wat het woord “paella” betekent?
Het is niet het gerecht, het is de pan. “Paella” is hoe men in het Valenciaans die brede pan met twee handvatten noemt, en het komt van het Latijnse “patella”, een kookvat. Dus als je een paella bestelt, noem je eigenlijk het ding, niet het recept. Wat erin gaart is “arroz”; het vat is de paella. Een warboel voor een buitenstaander, maar voor een Valenciaan is het bijna heilig: hier wordt de rijst in de paella gemaakt, en niet andersom.
Wat is het beste deel van een goede paella?
De socarrat, zonder enige twijfel. Dat is die laag rijst die vastkoekt en aanbakt op de bodem van de paella, knapperig, bijna gekarameliseerd, met alle smaak geconcentreerd. Een goede arrocero zoekt hem expres op, door het vuur aan het eind precies zo hoog te zetten dat hij vastzit zonder te verbranden. Wij die het weten, schrapen, als bijna iedereen klaar is, met de lepel de bodem af voor die schat. Als je op een dag een paella zonder socarrat krijgt, is er iets misgegaan.
En is er een “juiste” manier om haar te eten?
Voor de puristen wel. De echte paella wordt van het midden naar buiten gegeten, elke tafelgenoot zijn driehoek, rechtstreeks uit de paella en, als je me ernaar vraagt, met een houten lepel, die niet heet wordt en niet naar metaal smaakt. En nog een gouden regel: het is middageten, nooit avondeten; een paella 's avonds is voor een Valenciaan bijna ketterij. Dingen van ons, zie je, maar rijst is hier niet alleen eten, het is een manier om samen te komen.
