Van buiten is het rode baksteen, soberheid en een klokkengevel die zich tegen de hemel aftekent: een gevel die niets belooft. Binnen ligt een van de meest complete barokke ensembles van Sevilla en de beste plek in de stad om te begrijpen wat de Sevillaanse 17e eeuw was, toen dit de rijkste stad van Europa was en de schilders aan de lopende band werkten. Het werd in 1675 gesticht als tehuis voor oude priesters zonder middelen – de venerables, de eerbiedwaardigen, uit de naam – en vandaag is hier het Centro Velázquez gevestigd.
Een huis voor oude pastoors
De drijvende kracht was Justino de Neve, kanunnik van de Kathedraal, een vermogend man en een van de grote mecenassen van zijn tijd. Het gebouw werd opgetrokken door Juan Domínguez en vooral door Leonardo de Figueroa, het hoofd van de dynastie die de Sevillaanse barok bepaalde: schoon metselwerk, azulejos, pleisterwerk en een heel lokale manier van bouwen met goedkope materialen en enorm veel vakmanschap.
De centrale patio is het vernuftigste onderdeel. Hij ligt verzonken, met de fontein op de bodem van een soort getrapte kom, en dat is geen gril: hij vangt het regenwater op en verzamelt het, geen kleinigheid in een stad die een half jaar lang geen wolk ziet. De vorm van de patio is letterlijk een hydraulisch systeem.
De instelling deed tot ver in de 20e eeuw dienst als tehuis voor priesters. Sinds 1991 wordt ze beheerd door de Fundación Focus, die het complex restaureerde en openstelde als culturele ruimte, en daarom kun je vandaag binnen in een gebouw dat bedoeld was om niemand te ontvangen.
Wat je binnen ziet
De kerk is het spectaculairst. De gewelven werden beschilderd door Juan de Valdés Leal en zijn zoon Lucas Valdés, en de sacristie is een oefening in barok illusionisme: een in perspectief beschilderde koepel die het plafond meters hoger lijkt te tillen. Ga op het precieze punt staan dat op de vloer is gemarkeerd om het te zien werken; vanaf elke andere plek valt het effect weg.
Het Centro Velázquez beslaat de bovenzalen en brengt werk samen van de Sevillaanse schilder en zijn kring. Het stuk dat de stichting in 2007 kocht en dat de wereld rondging, is zijn Santa Rufina, een pottenbakster uit Triana die heilige en patrones van de stad werd, geschilderd door een nog jonge Velázquez. Het hier te zien, op vijfhonderd meter van waar hij geboren werd, heeft wel iets.
Wat daarentegen ontbreekt, is wat het middelpunt van het huis zou moeten zijn: de Inmaculada de los Venerables, de Onbevlekte Ontvangenis die Murillo in opdracht van Justino de Neve voor precies dit gebouw schilderde. Maarschalk Soult nam haar als buit mee tijdens de Franse bezetting en vandaag hangt ze in het Museo del Prado. De zaal waar ze hing is er nog, met haar lege plek.
Niet te missen
De verzonken patio
Met de fontein op de bodem van een getrapte kom. Het is geen esthetiek: het is opvang van regenwater.
De sacristie van Valdés Leal
Een in perspectief beschilderde koepel die alleen werkt vanaf het precieze punt dat op de vloer is gemarkeerd.
De Santa Rufina van Velázquez
Een pottenbakster uit Triana die heilige werd, geschilderd door een jonge Velázquez, op vijfhonderd meter van zijn huis.
De lege plek van de Inmaculada
Murillo schilderde haar voor dit huis. Soult nam haar mee en nu hangt ze in het Prado; de muur is er nog.
Hoe het in je bezoek aan Sevilla past
Het ligt midden in de wijk Santa Cruz, op een minuut van de Plaza de Doña Elvira en op vijf van de Kathedraal. Het is het binnenbezoek dat een wandeling door de wijk het best aanvult, en het is meestal leeg, zelfs als het buiten in de straten over de koppen loopt.
Als Valdés Leal je interesseert, is het Hospital de la Santa Caridad de verplichte voortzetting, op tien minuten, waar zijn twee grote doeken over de dood en de ijdelheid hangen. De twee barokke hospitalen, op dezelfde dag bekeken, vertellen hetzelfde verhaal vanuit twee tegengestelde temperamenten.
Reken op een ruim uur. En sla de monumentale trap en de tweede patio niet over: de meeste mensen gaan naar binnen, kijken naar de kerk en vertrekken, en missen precies het deel dat uitlegt hoe een gepensioneerde priester hier in 1700 leefde.
Veelgestelde vragen
Heeft dit iets met Murillo te maken?
En hoe. De kanunnik die het werk aandreef was de grote vriend en beschermer van Murillo, en hij gaf de schilder opdracht voor verschillende doeken voor dit huis. Het beroemdste is een Onbevlekte Ontvangenis die ze nu “de Inmaculada de los Venerables” noemen. Ik zeg “nu” met spijt, want tijdens de Franse bezetting nam maarschalk Soult die en andere schilderijen mee als buit; die Onbevlekte Ontvangenis belandde in het Prado, waar ze nog hangt. Hier bleven de leegte en het verhaal achter.
En welke Velázquez is er binnen te zien?
Het Centro Velázquez bewaart juweeltjes van de meest universele Sevillaan. De bekendste is zijn “Santa Rufina”, een heilige pottenbakster uit Sevilla die de stichting die het huis beheert in 2007 kocht voor een recordbedrag voor een Spaans schilderij. Haar hier zien, in de stad waar Velázquez werd geboren en leerde schilderen, geeft kippenvel. Het is een van die dingen die op zich al rechtvaardigen dat je door die sobere baksteenpoort gaat.
Wie was de schilder van het gewelf?
Juan de Valdés Leal, een van de groten van de Sevillaanse barok, beroemd om zijn voorliefde voor het dramatische en zelfs het macabere. Van hem zijn, in het nabije Hospital de la Santa Caridad, die twee verschrikkelijke schilderijen over de dood en de ijdelheid die je de adem benemen. Hier vulde hij, samen met zijn zoon Lucas, de gewelven met kleur. Hij was de keerzijde van Murillo: waar de een zoetheid en straatkinderen schilderde, schilderde de ander botten en waarheid.
