Een witte, strakke gevel naast de stadsmuur, en binnen, in een verguld retabel, het meest geliefde beeld van Sevilla: de Virgen de la Esperanza Macarena, een barok houtsnijwerk van rond 1680 met vijf kristallen tranen die over haar gezicht lopen. De basiliek is jong – ze werd in 1949 voltooid – maar de verering is drie en een halve eeuw oud, en het is geen gewone verering: voor de halve stad is dit gezicht het emotionele middelpunt van het hele jaar.
Een anoniem beeld dat alles is
Het beeld dateert van rond 1680 en is officieel anoniem: er is geen contract of document bewaard dat het aan iemand toeschrijft. Veel specialisten wijzen naar Luisa Roldán, la Roldana, dochter van de beeldhouwer Pedro Roldán en een van de heel weinige vrouwelijke beeldhouwers van de Spaanse barok, die het tot beeldhouwster van de koninklijke kamer bracht.
Het is een kleedbeeld: alleen het gezicht en de handen zijn gesneden, en de rest is een geraamte waarop de kleding wordt aangebracht. Dat doet niets af aan de verdienste, integendeel, zo zit al het werk in het gezicht, en daar ligt de sleutel: de Macarena heeft een uitdrukking die zweeft tussen pijn en zachtheid en die verandert naargelang van waar je kijkt.
De huidige basiliek, een werk van Aurelio Gómez Millán, verrees in 1949 omdat de vorige behuizing – de naburige kerk van San Gil – te klein was geworden en in 1936 was bestormd en in brand gestoken. Het is een modern neobarok gebouw, opgetrokken met één enkel doel: een beeld huisvesten en de mensen die het komen zien.
De rouw van 1920 en het museum
De Macarena werd maar één keer in haar geschiedenis in het zwart gekleed. Dat was in mei 1920, toen de stierenvechter José Gómez Ortega, Joselito el Gallo, een vereerder van haar en een van de grote figuren van zijn tijd, in de arena van Talavera omkwam. De broederschap kleedde haar in de rouw en de stad stond stil. Het was een collectieve rouw zonder weerga.
Joselito had haar een set van vijf smaragden geschonken die de Maagd nog altijd draagt: het zijn de smaragden die zijn naam dragen. Het verhaal van die band tussen een stierenvechter en een beeld vat goed samen hoe genegenheid hier werkt, en het verklaart waarom het museum van de basiliek even druk bezocht wordt als de kerk zelf.
In dat museum liggen de geborduurde mantels, de kronen, de attributen van de paso – het processiebeeld – en de pracht die zich in eeuwen heeft opgestapeld. Het belangrijkste stuk is de kroon van de canonieke kroning van 1964, de hoogste eer die de Kerk aan een beeld verleent, gevierd in een plechtigheid waar de hele stad bij was.
Niet te missen
De vijf tranen
Van kristal, over het gezicht lopend. De uitdrukking verandert met de hoek van waaruit je kijkt.
De toeschrijving aan la Roldana
Het meest geliefde beeld van Sevilla is officieel anoniem. Velen schrijven het toe aan een beeldhouwster uit de 17e eeuw.
De smaragden van Joselito
Een geschenk van de stierenvechter. Toen hij in 1920 stierf, ging de Maagd voor de enige keer in haar geschiedenis in de rouw.
Het museum van de mantels
Borduurwerk, kronen en attributen van de paso, met de kroon van de canonieke kroning van 1964.
Hoe het past in je bezoek aan Sevilla
Ze staat direct tegen de Arco de la Macarena aan en tegenover het Hospital de las Cinco Llagas. De basiliek binnengaan is gratis; het museum heeft een apart kaartje en is goedkoop, en het is de moeite waard als borduurwerk je interesseert of als je het fenomeen van de broederschappen wilt begrijpen.
De natuurlijke wandeling gaat verder naar binnen via de calle San Luis: de Iglesia de San Luis de los Franceses op tien minuten, de Plaza del Pumarejo op vijftien en de Alameda de Hércules op twintig.
En een waarschuwing over data: in de vroege uren van Goede Vrijdag trekt de Macarena in processie uit en wordt de wijk iets heel anders. Als je in die dagen reist, denk er dan niet aan om voor die nacht nog iets anders te plannen; en als je op een ander moment reist, houd er rekening mee dat de basiliek tijdens de diensten gesloten is.
Veelgestelde vragen
Wie heeft de Macarena gesneden?
Dat is nu net het verbazingwekkende: dat weet men niet zeker. Het meest geliefde beeld van Sevilla is officieel anoniem. Veel experts schrijven het toe aan Luisa Roldán, la Roldana, dochter van de grote Pedro Roldán en een van de weinige vrouwelijke beeldhouwers van de Spaanse barok, die hofbeeldhouwer van de koning werd. Dat het gezicht dat de helft van de stad aan het huilen brengt uit de handen van een vrouw kon komen, midden in de zeventiende eeuw, ontroert mij elke keer dat ik het vertel.
Is het waar dat ze een rivale heeft?
Een liefdevolle rivale, ja. Aan de overkant van de rivier, in Triana, staat nog een Virgen de la Esperanza, de Esperanza de Triana, met haar eigen broederschap en toegewijde gelovigen. De twee Esperanzas strijden al eeuwen om het hart van Sevilla, elke wijk zwerend dat de hare de mooiste is. Het is een pique van de plaatselijke soort, meer grap dan ruzie, maar zeg maar eens tegen een macareno dat die van Triana beter is... bereid je maar voor.
Is ze ooit gekroond?
Ja, en het was een grote dag. De canonieke kroning is de hoogste eer die de Kerk aan een beeld schenkt, en de Macarena werd in 1964 gekroond, in een massale plechtigheid waar heel Sevilla naartoe kwam. Sinds die dag draagt ze een gouden kroon die een koningin waardig is. Voor de wijk is ze niet zomaar een beeld: ze is hun koningin, in de volle betekenis van het woord, en die dag lieten ze dat aan de wereld weten.
