Steen die grover en ouder is dan al het witte eromheen: dit zijn stukken muur uit de kalifale periode, uit de 10e en 11e eeuw, uit het hart van het Marbella van al-Andalus, toen de stad Marbal-la heette. Wat je ziet is maar één rib van het skelet van een ommuurd gebied dat negentigduizend vierkante meter omsloot.
Een medina van negentigduizend meter
De alcazaba, de citadel, en haar muur omsloten de hele medina in een ommuurd gebied van zo'n negentigduizend vierkante meter, met meer dan twintig wachttorens en drie grote poorten: de poort van Ronda, de poort van Málaga en de Zeepoort. Het was een islamitische vesting die uitkeek over de Middellandse Zee.
Het hele stratenplan van de steegjes in de oude binnenstad is niets anders dan de spookafdruk van die muur. De smalle, kronkelende straten eromheen volgen het stratenplan uit de tijd van al-Andalus, ook al zijn de gebouwen van later: het stratenweefsel overleeft de architectuur.
En er is een veelzeggend detail: toen de Arabische bouwmeesters dit bouwden, hergebruikten ze stenen van een ouder Romeins gebouw dat in de buurt stond. In deze muren liggen letterlijk lagen van rijken op elkaar: Feniciërs, Romeinen, Arabieren en Castilianen kwamen hier allemaal langs.
Een stad die zich zonder strijd overgaf
In de zomer van 1485, toen de troepen van Ferdinand de Katholieke voor de stad stonden, wilde Marbella niets weten van belegeringen: de stad gaf zich bij verdrag over, met goed fatsoen. Er waren geen kanonschoten en geen verwoesting, er was een capitulatie.
Dat verklaart een groot deel van wat er nu bewaard is. Steden die stormenderhand vielen, werden met de grond gelijkgemaakt en hun bevolking werd verdreven of tot slaaf gemaakt; steden die capituleerden, behielden een groot deel van hun stadsweefsel en, een tijdlang, van hun bevolking.
Ook de naam is niet wat hij lijkt. Hij komt niet van “mar bella”, de mooie zee, hoe prachtig dat ook staat op ansichtkaarten: dat is een moderne volksetymologie. De plaatsnaam ontstaat in de islamitische periode, toen de stad Marbal-la heette, en de herkomst ervan is ouder en omstreden.
Wat je nu kunt zien, zijn stukken muur die tussen de huizen van de oude binnenstad zijn opgenomen, sommige met torens. Het is geen ommuurd terrein dat je als geheel kunt bezoeken, maar een opeenvolging van fragmenten die je in de straten zelf moet opsporen.
Niet te missen
Kalifaal, 10e en 11e eeuw
Uit het hart van het Marbella van al-Andalus, toen de stad Marbal-la heette en een islamitische vesting was.
Negentigduizend meter ommuurd gebied
Met meer dan twintig torens en drie poorten: die van Ronda, die van Málaga en de Zeepoort.
Hergebruikte Romeinse steen
De Arabische bouwmeesters gebruikten blokken van een ouder Romeins gebouw. Lagen van rijken in één muur.
In 1485 bij verdrag overgegeven
Zonder beleg en zonder verwoesting. Daarom bleef het stadsweefsel beter bewaard dan in steden die stormenderhand werden ingenomen.
Hoe het past in je bezoek aan Marbella
De resten liggen verspreid door de oude binnenstad, op een paar minuten van de Plaza de los Naranjos, en je komt ze tegen terwijl je door de straten loopt. Het best bewaarde deel ligt rond de calle Portada en de kasteelmuur.
Het loont om erheen te gaan met het heldere idee dat je een fragment ziet, geen compleet monument. Met die verwachting is het lezen van het stratenpatroon – steegjes die het tracé van de muur volgen – wat de stop zijn waarde geeft.
De toegang is vrij, zonder openingstijden en zonder kosten. En het past vanzelf in de wandeling door de oude binnenstad, die je in ruim een uur helemaal doorloopt.
Veelgestelde vragen
Waar komt de naam Marbella echt vandaan?
Hier verras ik je: hij komt niet van “mar bella”, de mooie zee, ook al staat dat prachtig op ansichtkaarten. Dat is een moderne vondst, een romantisch etiket dat iemand eeuwen later erbovenop plakte. De naam ontstaat in de islamitische tijd, toen de stad Marbal-la heette, en geleerden denken dat er een nog oudere wortel achter zit, van vóór de Arabieren. Na verloop van tijd sleep de taal dat geluid tot het Marbella werd. Een mooi toeval, dat van de “mar bello”, maar ook niet meer dan dat: toeval.
Viel Marbella in 1485 vechtend?
Nou nee, en dat is een van mijn lievelingsverhalen. Toen in de zomer van 1485 de troepen van Ferdinand de Katholieke voor de stad stonden, wilde Marbella niets weten van belegeringen of bloed: ze gaf zich over via een akkoord, zonder gedoe. Er waren geen kanonschoten of verwoesting, er was capitulatie. En dankzij dat staan de muren die je nu aanraakt nog overeind en bleef de wirwar van steegjes bijna helemaal bewaard: niemand brak het af, de stad wisselde gewoon van eigenaar van de ene dag op de andere.
