De inwoners van Málaga noemen haar La Manquita, de eenarmige, en ze zeggen het met genegenheid, niet uit spot. Van de twee geplande torens werd er maar één gebouwd, die aan de linkerkant, die vierentachtig meter de hoogte in gaat en vanuit half de stad te zien is. De andere bleef steken op de hoogte van de eerste geleding, abrupt afgebroken, met een aanzet die even dik en even goed voorbereid is als die van haar tweelingtoren. Het is een kathedraal die al tweehonderd jaar pronkt met juist datgene wat haar ontbreekt.
Tweehonderdvijftig jaar bouwen, en drie stijlen
Er werd in 1528 mee begonnen op de plek van de oude hoofdmoskee en ze werd nooit voltooid verklaard: de werkzaamheden werden in 1782 definitief stilgelegd, met de tweede toren half af en de gevel zonder bekroning. Tweeënhalve eeuw bouwen laat sporen na, en hier lees je ze van onder naar boven: fundamenten en plattegrond van gotische oorsprong, een volledig renaissancistisch middendeel, een slotportaal dat al barok is.
Wat het geheel samenbindt, is de hoogte. De gewelven van het middenschip komen rond de veertig meter en de drie schepen zijn bijna even hoog, een oplossing van de hallenkerk die in Andalusië niet gebruikelijk is. Het effect is een enorme lichtkast, heel verticaal, waarin de goudkleurige steen kleur krijgt naarmate de middag vordert.
Het koor is het onderdeel dat de meeste mensen overslaan en juist daar loont het het meest om stil te staan: het koorgestoelte werd halverwege de 17e eeuw gesneden door Pedro de Mena, met zo'n veertig heiligenfiguren in ceder- en mahoniehout. De Mena is de grote beeldhouwer van de barok van Málaga en werkte hier jarenlang onafgebroken. Bekijk de handen en de plooien van de gewaden van dichtbij.
De toren die er nooit kwam
De versie die in Málaga al generaties lang wordt verteld, is prachtig: het geld dat was ingezameld om de tweede toren af te maken, werd omgeleid om de onafhankelijkheid van de Verenigde Staten te steunen, in de tijd dat Bernardo de Gálvez, een zoon van Málaga, aan de andere kant van de Atlantische Oceaan vocht. Het is een schitterend verhaal en het is goed om het te vertellen, maar neem het met een korreltje zout.
De documenten die in de loop der jaren zijn gepubliceerd, wijzen er eerder op dat dat geld uiteindelijk in wegenwerken in de eigen provincie terechtkwam, heel wat minder episch. Hoe dan ook, wat je kunt nagaan, is het gebruikelijke: het geld raakte op en het werk werd stilgelegd. Dat de stad liever de heldhaftige versie hield, zegt veel over Málaga.
En wie naar boven gaat, krijgt een beloning. Je kunt over het dak van de kerk lopen, boven op de gewelven, wat juist kan omdat het geplande zadeldak nooit is gebouwd: boven ligt een groot plat terras vanwaar je de haven, de Alcazaba en het kasteel van Gibralfaro in één oogopslag ziet.
Niet te missen
De onvoltooide toren
Hij begint met dezelfde dikte als zijn tweelingtoren: alles was voorzien. Wat ontbrak, was geld, geen ontwerp.
Het koorgestoelte van Pedro de Mena
Zo'n veertig figuren in ceder en mahonie, halverwege de 17e eeuw gesneden door de grote beeldhouwer van de barok van Málaga.
De wandeling over de daken
Je loopt boven op de gewelven omdat het geplande dak nooit is gebouwd. Het beste uitzicht op het centrum.
De drie schepen op dezelfde hoogte
Een hallenkerkplattegrond die in Andalusië weinig voorkomt en die het interieur tot een heel verticale lichtkast maakt.
Hoe ze past in je bezoek aan Málaga
Ze staat precies in het centrum van de stad, op twee minuten van de calle Marqués de Larios en op vijf van de ingang van de Alcazaba, dus ze past moeiteloos in elke wandelroute. De Plaza del Obispo, voor de gevel, is de beste plek om haar in haar geheel te zien en heeft halverwege de middag schaduw.
Loop om het gebouw heen voordat je naar binnen gaat. Aan de noordkant liggen de Puerta de las Cadenas en de Patio de los Naranjos, wat er over is van de wassingsbinnenplaats van de moskee die er eerder stond, en aan de zuidkant zie je goed het contrast tussen de afgebouwde toren en de stomp van de andere.
Reken op zo'n veertig minuten voor het interieur en nog eens dertig als je naar het dak gaat, dat je apart reserveert en dat met tijdvakken werkt. De klim gaat via smalle wenteltrappen en is niet voor iedereen geschikt, maar het is veruit het beste deel van het bezoek.
Veelgestelde vragen
Weet men wie haar ontwierp?
De eerste plannen worden toegeschreven aan Diego de Siloé, hetzelfde genie dat de kathedraal van Granada bouwde, en daarna werkten er in de loop van twee eeuwen meerdere meesters aan het werk. Daarom heeft geen enkele hand het volledige gezag: elke generatie liet haar handtekening in steen achter. De gevel die je ziet, inmiddels barok, is een van de laatste die erbij kwam, en is vooral te danken aan Antonio Ramos, in de achttiende eeuw.
En die enorme orgels binnen?
Ah, dat zijn een juweel dat veel mensen over het hoofd zien. Het zijn twee barokke tweelingorgels, tegenover elkaar, gebouwd in de achttiende eeuw en met duizenden pijpen samen. Het vreemde is dat ze nog steeds klinken: ze zijn gerestaureerd en worden nog bespeeld in concerten, iets uiterst ongebruikelijks bij zulke oude orgels. Als je er een treft, blijf dan: het hele schip verandert in een instrument.
Aan wie is ze gewijd?
Aan de Menswording; daarom is haar volledige naam kathedraal van de Encarnación. En dat is geen toeval: toen de Katholieke Koningen Málaga in 1487 innamen, wijdden ze de oude hoofdmoskee aan dat mysterie, en de naam bleef toen er eeuwen later dit nieuwe godshuis bovenop werd gebouwd. Een fijne draad die de verdwenen moskee verbindt met de kathedraal waar je nu naar kijkt.
