1917 ile 1921 arasında yapılmış, Valencia modernizminden çok şey taşıyan eklektik bir bina; on bir bin metrekareyi aşan alanda neredeyse üç yüz tezgâh. Hâlâ Alicante'nin midesi. Ve şehrin en derin yarasını taşıyor: 25 Mayıs 1938'de, insanlarla doluyken, sabahın ortasında bombalandı.
Pazar mimarisi
Projesini Francisco Fajardo ve Juan Vidal —Casa Carbonell'in ve Diputación sarayının mimarı olan aynı Vidal Ramos— çizdi ve 1917 ile 1921 arasında inşa edildi. Valencia modernizminden öğeler taşıyan eklektik bir yapı: girişte büyük basık bir kemer, kuleler ve taşın üzerine serpiştirilmiş süsleme ayrıntıları.
Tipolojisi XX. yüzyıl başındaki bir belediye pazarının ne olduğunu yansıtıyor: soğutma var olmadan önce malı korumak için düşünülmüş, metal iskeletli ve iyi havalandırılan geniş bir salon ve ona kamu binası payesi veren anıtsal bir merdiven.
İçeride günün balığı, bölgenin bostanlarından sebzeler, turrón —Jijona hemen yanı başında—, tuzlanmış balıklar ve bu toprağın verdiği her şey satılır. Bir sabah pazarıdır ve yalnızca ziyaretçilerin değil, hâlâ yerel müşterilerin de uğrak yeridir.
25 Mayıs 1938
O gün, İç Savaş'ın tam ortasında, Franco cephesini destekleyen İtalyan hava kuvvetleri pazarı sabahın ortasında, alışveriş yapan insanlarla doluyken bombaladı. Uçaklar Mallorca'dan kalkmış, denizden ansızın gelmişti ve alarm vermeye bile neredeyse vakit olmadı.
Sonuç bir katliamdı: aralarında on çocuğun da bulunduğu üç yüzden fazla ölü ve bine yakın yaralı. İspanya'daki bütün savaşın sivil halka yönelik en kanlı bombardımanlarından biridir ve burada, bu tezgâhların arasında, yalnızca alışverişe çıkmış insanlara karşı yaşandı.
Diktatörlük on yıllar boyunca onu bir kaza olarak sundu ve olay resmî anlatının dışında kaldı. Kamuoyu önünde tanınması yenidir: komşu Plaza del 25 de Mayo'da, yetmiş beşinci yıl dönümünde, 2013'te dikilmiş bir anıt var.
O Balear üslerinden, Barselona'dan Valencia'ya kadar Akdeniz kıyısındaki şehirler defalarca dövüldü. O gün sıra Alicante'ye gelmişti; bu yüzden tezgâhların arasından geçip bugünün neşeli kalabalığının sesini duyarken, bu duvarların ne gördüğünü bir saniyeliğine hatırlamak yerinde olur.
Kaçırılmayacaklar
Fajardo ve Juan Vidal
Casa Carbonell'in ve Diputación sarayının mimarı olan aynı kişi. Valencia modernizmiyle eklektik.
Neredeyse 300 tezgâh
On bir bin metrekareden fazla. Yerel müşterileriyle hâlâ şehrin midesi.
1938 bombardımanı
Pazar doluyken, sabahın ortasında 300'den fazla ölü ve bine yakın yaralı. Savaşın en kötülerinden biri.
On yıllarca gizlendi
Diktatörlük onu kaza olarak sundu. Anıt yetmiş beş yıl sonra, 2013'te dikildi.
Alicante ziyaretine nasıl uyar
Rambla de Méndez Núñez'in yanında, tam merkezde, Explanada'ya beş dakika. Şehirde dolaşırken önünden geçersin.
Sabah git, çünkü o zaman çalışıyor. Öğleden sonranın ortasından itibaren kapanır ve bina susar. Cepheye karşıdan bakmak için merdivene çık: oradan görülmek üzere tasarlanmıştır.
Pazarın hemen yanında, aynı bombardımanın kurbanlarının anıtıyla Plaza del 25 de Mayo var. İki yeri art arda görmek, olayı bütünüyle anlamanın yoludur.
Sık sorulan sorular
O bombardımanın uçakları nereden kalktı?
Aviación Legionaria'nın havaalanlarının bulunduğu Mallorca'dan kalktılar. Bu yüzden denizden, hızla ve ansızın geliyorlardı; alarm vermeye bile neredeyse zaman olmadı. O Balear üslerinden Akdeniz kıyısının şehirleri, Barselona'dan Valencia'ya, defalarca vuruldu; o gün, olabilecek en kötü şekilde, sıra Alicante'ye geldi.
O mimarlar şehir için başka bir şey yaptı mı?
Hem de nasıl. İki yazardan biri olan Juan Vidal, Alicante'nin yarısına imzasını bıraktı. Limanın yanında Explanada'ya hâkim olan, o kadar çok fotoğraflanan beyaz saray Casa Carbonell onundur, Diputación sarayı da. Yani şehirde dolaşırken bir şey sana özellikle zarif görünürse, onun çizim masasından çıkmış olma ihtimali çok yüksektir. Alicante mimarisinin tam bir beyefendisi.
