Wzdłuż wysadzanych drzewami alei, które schodzą ku rzece, spomiędzy jakarand wyłaniają się budynki wyglądające tak, jakby przywieziono je z innego kontynentu: kreolska hacjenda, fasada z motywami inkaskimi, kolonialny pałacyk. To pawilony, które zaproszone kraje wzniosły na Wystawę Iberoamerykańską w 1929 roku. Zbudowano je, by przetrwały kilka miesięcy, a stoją tu prawie stulecie później, zamienione w konsulaty, wydziały uczelni i muzea. Spacer między nimi to objazd połowy Ameryki w kwadrans.
Ulotne, które zostało
Wystawa Iberoamerykańska miała połączyć Hiszpanię z jej dawnymi koloniami, a każdy zaproszony kraj zbudował własny pawilon jako swoją wizytówkę. W sumie stanęło ponad sto budynków – pawilonów narodowych, regionalnych i tematycznych – rozsianych po parku i okolicznych alejach.
Większość pomyślano jako architekturę tymczasową, niemal dekoracje teatralne. Ale się spodobały i kilka krajów zdecydowało się przekazać je miastu albo zachować jako siedziby dyplomatyczne, zamiast je rozebrać. Sewilla uczyniła trwałym to, co miało być ulotne, i dziś ta decyzja wyznacza krajobraz całej tej okolicy.
Finansowo Wystawa była katastrofą. Otwarto ją w maju 1929 roku z nieumiarkowanym przepychem, a w październiku tego samego roku wybuchł krach na nowojorskiej giełdzie. Miasto zostało zadłużone na dziesięciolecia. W zamian zatrzymało park, Plaza de España, Plaza de América i te pawilony: to chyba najgorsza operacja finansowa i najlepsza inwestycja urbanistyczna w jego historii.
Których szukać
Pawilon Peru, dzieło Manuela Piquerasa Cotolí, łączy kolonialny barok z motywami inkaskimi i należy do najlepiej zachowanych. Dziś mieści się w nim Casa de la Ciencia CSIC, hiszpańskiej Najwyższej Rady Badań Naukowych, z muzeum i planetarium: można wejść do środka, a jeśli podróżujesz z dziećmi, to jedno z najbardziej wdzięcznych zwiedzań.
Pawilon Argentyny, projektu Martína Noela, został ukończony jako pierwszy i ma w sobie coś z kreolskiej hacjendy, z dziedzińcem i wieżą. Wciąż stoją też pawilony Chile, Kolumbii, Gwatemali, Meksyku i Urugwaju, zajmowane dziś przez wydziały uniwersyteckie, konsulaty i jednostki wojskowe.
Wiosną wszystko to dzieje się pod kwitnącymi jakarandami: przez kilka tygodni kwietnia i maja aleje, a razem z nimi ziemia, pokrywają się fioletem. To jeden z najpiękniejszych widoków Sewilli i trwa bardzo krótko, więc jeśli trafisz na ten czas, wykorzystaj go.
Nie do przegapienia
Pawilon Peru
Kolonialny barok z motywami inkaskimi. Dziś Casa de la Ciencia CSIC, z planetarium i otwarta dla zwiedzających.
Pawilon Argentyny
Ukończony jako pierwszy, z charakterem kreolskiej hacjendy, dziedzińcem i wieżą.
Zbudowane na kilka miesięcy
Były architekturą tymczasową. Miasto postanowiło je zatrzymać i dziś są konsulatami i wydziałami uczelni.
Kwietniowe jakarandy
Kilka tygodni fioletu na alejach i na ziemi. Trwa krótko i nie da się tego zapomnieć.
Jak to wpasować w zwiedzanie Sewilli
Pawilony rozsiane są wzdłuż alei otaczających park María Luisa, przede wszystkim między Plaza de América a rzeką. Naturalna trasa spaceru prowadzi z placu na południe, a potem skręca w stronę rzeki Guadalquivir.
Prawie żadnego nie da się zwiedzić w środku, bo są w użyciu, więc to spacer po architekturze oglądanej z zewnątrz. Wyraźnym wyjątkiem jest pawilon Peru z Casa de la Ciencia, a w mniejszym stopniu kilka innych, które otwierają się okazjonalnie w dni otwarte.
Na końcu trasy, nad rzeką, stoi pomnik Elcano, który zamyka park i w pewnym sensie zamyka całą historię: z tego miejsca nad rzeką Guadalquivir wypłynęły statki, które jako pierwsze opłynęły świat.
Najczęstsze pytania
A jak Sewilli poszło z tamtą Wystawą?
Finansowo średnio, żeby nie powiedzieć źle. Wystawę otwarto w maju 1929 roku z ogromnym przepychem... a w październiku tego samego roku wybuchł krach na giełdzie w Nowym Jorku i cały świat pogrążył się w kryzysie. Wystawa kosztowała fortunę i zostawiła miasto zadłużone na lata. Ale spójrz na dobrą stronę: w zamian za tamte długi Sewilla zatrzymała ten park, Plaza de España i te pawilony. Czasem najlepsze spadki rodzą się ze złego interesu.
