Hij rijdt sinds 1915 en doet nog altijd hetzelfde: tweehonderdzesentwintig meter hoogteverschil overbruggen in iets meer dan drie minuten, over een helling die indruk maakt als je door het achterraam kijkt. Hij vertrekt vanaf de Plaza del Funicular, in de wijk Castaños, precies waar het vlakke Bilbao overgaat in de berghelling, en klimt naar het balkon vanwaar je de stad in één keer begrijpt.
Waarom hij werd gebouwd
Aan het begin van de 20e eeuw raakte Artxanda in de mode als plek om te ontspannen. Boven waren picknickplaatsen, restaurants en open veld, en de inwoners van Bilbao – die in een stad van fabrieken, rook en bedompte lucht woonden – droomden ervan om op zondag te ontsnappen en vrij te ademen. Het probleem was de klim: te voet is dat een flinke opgave.
De kabelspoorweg loste dat in 1915 op en maakte van de berg een verlengstuk van de stad. Het is een systeem van twee cabines die elkaar in evenwicht houden en met een kabel verbonden zijn, zodat de ene naar beneden gaat als de andere omhoog gaat en de motor alleen het verschil in gewicht hoeft op te vangen: dezelfde logica als alle bergkabelspoorwegen uit die tijd.
Het traject klimt over een gemiddelde helling van rond de vijfenveertig procent, met steilere stukken. De cabines zijn vanbinnen getrapt, met een vloer in treden, omdat je anders onmogelijk rechtop zou kunnen blijven staan.
Hij ging twee keer bijna verloren
De eerste keer was de burgeroorlog. De lijn werd verwoest en bleef jarenlang buiten dienst, in een tijd waarin het herbouwen van een kabelspoorweg voor uitstapjes voor niemand prioriteit had. Uiteindelijk kwam hij terug, omdat hij in Bilbao gemist werd.
De tweede keer was erger, juist omdat het zo stil gebeurde. In 1976 werd hij gesloten omdat hij niet rendabel was, en Artxanda verloor zijn navelstreng met de stad. Jarenlang stond hij stil, met een meer dan twijfelachtige toekomst, tot druk van buurtbewoners en gemeente leidde tot zijn restauratie en heropening in de jaren tachtig.
Vandaag is hij volwaardig stedelijk vervoer, geen attractie: hij maakt deel uit van het net en de bewoners van de helling gebruiken hem dagelijks. Dat detail verandert de ervaring, want in dezelfde wagen staan toeristen met een camera naast mensen die met hun boodschappen naar huis gaan.
Niet te missen
Rijdt sinds 1915
Meer dan een eeuw dezelfde helling op. Tweehonderdzesentwintig meter hoogteverschil in iets meer dan drie minuten.
Twee cabines in evenwicht
Als de ene omhoog gaat, gaat de andere naar beneden; de motor vangt alleen het verschil in gewicht op. De vloer is vanbinnen getrapt.
In 1976 gesloten
Gesloten omdat hij niet rendabel was en jaren later teruggewonnen door druk van de buurtbewoners. Hij ging bijna verloren.
Het is stedelijk vervoer
Het is geen attractie: hij maakt deel uit van het net en de bewoners van de helling gebruiken hem dagelijks.
Hoe het past in je bezoek aan Bilbao
Het dalstation ligt aan de Plaza del Funicular, op tien minuten lopen van de Casco Viejo als je de Zubizuri of de brug bij het stadhuis oversteekt, en op nog eens tien van het Guggenheim via de wandelpromenade Campo Volantín.
Boven kom je direct uit bij het uitkijkpunt van Artxanda en het park, waar picknickplaatsen zijn, open veld en ruimte om de middag door te brengen. Het is het klassieke korte uitstapje van Bilbao: een ruim halfuur is genoeg om omhoog te gaan, te kijken en terug te gaan; een hele middag als je boven eet.
Het kaartje kost een stadstarief en met de vervoerskaart van de stad betaal je minder. Hij vertrekt om de paar minuten en reserveren is niet nodig. Voor het mooiste uitzicht ga je bij de klim bij het achterraam staan.
Veelgestelde vragen
Is hij ooit helemaal tot stilstand gekomen?
Ja, en het scheelde weinig of hij ging voorgoed verloren. Naast de jaren dat hij stillag door de oorlog, werd hij in negentienzesenzeventig gesloten omdat het niet meer uit kon, en een tijd lang bleef Artxanda zonder zijn navelstreng met de stad. Maar er waren inwoners van Bilbao die zich daar niet bij neerlegden, en in negentientrienentachtig reed hij weer, bijna helemaal herbouwd. Denk er dus aan, als je hem ziet vertrekken, dat dit ding twee keer is herrezen.
Waarom namen ze de moeite om helemaal hierheen te klimmen?
Omdat Artxanda aan het begin van de twintigste eeuw in de mode kwam als recreatieplek. Boven waren er picknickplekken en restaurants, en de inwoners van Bilbao droomden ervan om op zondag aan de rook van de fabrieken te ontsnappen en bergenlucht in te ademen. Te voet omhoog was een tocht, dus werd de kabelspoorweg aangelegd om dat kleine paradijs voor iedereen dichterbij te brengen. Hij werd geboren voor het feest, en in de grond is dat nog steeds zo.
