Malasaña'nın tam ortasında, Plaza del Dos de Mayo meydanının merkezinde, çoğu insanın süs sandığı tuğladan bir kemer vardır. Süs değildir: 2 Mayıs 1808'de Bağımsızlık Savaşı'nın başladığı topçu cephaneliği Cuartel de Monteleón'dan kalan tek kalıntıdır. Burada iki yüzbaşı direnmeme emrine karşı geldi, kapıları açtı ve topları, ellerindekiyle Avrupa'nın en güçlü ordusuna karşı koyan mahallelilere, kadınlara ve delikanlılara dağıttı.
2 Mayıs 1808'de ne oldu
O arazi, soylu bir ailenin sayfiye mülkü olan Palacio de Monteleón'un bahçesiydi; o zamanki Madrid'in neredeyse dışındaydı. Ordu bu alanı topçu cephaneliğini kurmak için kullandı, merkezden uzakta, malum sebeplerle: barut. Bu tesadüf, asil bir bahçeyi bir savaşın sahnesine çevirdi.
2 Mayıs 1808'de, Napolyon birlikleri şehri işgal etmişken ve halk Puerta del Sol'da ayaklanmışken, yüzbaşılar Luis Daoíz ile Pedro Velarde onlara canlarına mal olacak kararı verdiler: kışlada kalma emrine karşı gelmek. Monteleón'un kapılarını açtılar, topları çıkardılar ve onları hayatlarında hiç silah ateşlememiş sivillere dağıttılar.
Saatlerce direndiler. Daoíz kurşunlarla delik deşik olarak orada düştü; Velarde göğsüne isabet eden bir kurşunla. Tarihin neredeyse unuttuğu üçüncü bir isim de vardı: ağır yaralı hâlde sonuna kadar emir vermeyi sürdüren teğmen Jacinto Ruiz; o günü atlattı ama yaralarını atlatamadı ve bir süre sonra Madrid'den uzakta, hiçbir takdir görmeden öldü. Heykelleri ve sokakları Daoíz ile Velarde aldı; Jacinto Ruiz ise Plaza del Rey'deki heykeline kavuşmak için 1891'e kadar beklemek zorunda kaldı.
Savaşı kaybettiler, ama İspanya'yı değiştiren bir savaşı ateşlediler. O günün ölüleri arasında, sonunda bütün mahalleye adını verecek on yedi yaşında bir nakışçı olan Manuela Malasaña da vardı.
Bugün geriye ne kaldı
Kışlayı yıktıklarında birileri giriş kemerini hatıra olarak koruma sağduyusunu gösterdi. Ayakta kalan tek şey odur ve bugün meydana hâkimdir: önünde Daoíz ile Velarde'nin, kılıçları havada, sonsuza dek eylemin ortasında yontulmuş bronz heykellerinin yükseldiği mütevazı bir tuğla revak.
Tezat işin en güzel kısmıdır. Anıtın çevresinde çocukların oynadığı bir kum havuzu, dolu teraslar, gitar çalan insanlar ve koşuşturan köpekler vardır. Madrid tam olarak budur: aynı metrekarede trajedi ve gündelik hayat. Kimse kemere ağırbaşlılıkla bakmaz ve muhtemelen onu onurlandırmanın en iyi yolu da budur.
Bütün bunların nasıl resmedildiğini görmek istersen Museo del Prado'ya gitmen gerekir. Yıllar sonra Goya o iki günü, İspanyol resminin en büyük eserleri arasında yer alan iki tuvalde ölümsüzleştirdi: Puerta del Sol'daki ayaklanmayı betimleyen “Memlüklerin Hücumu” ve süngülerin karşısında kollarını açmış beyaz gömlekli o adamla “3 Mayıs İdamları”. Goya kimsenin zaferini resmetmedi: sıradan insanların korkusunu ve öfkesini resmetti.
Kaçırılmayacaklar
Tuğla kemer
Topçu kışlasından kalan tek şey. Meydanın ortasında durur ve neredeyse kimse ne olduğunu bilmez.
Bronzdan Daoíz ile Velarde
Emre karşı gelen iki yüzbaşı, sonsuza dek eylemin ortasında yontulmuş.
Üçüncü kahraman
Ağır yaralı hâlde komutayı sürdüren ve heykeline kavuşmak için 1891'e kadar beklemek zorunda kalan teğmen Jacinto Ruiz.
Prado'daki Goyalar
“Memlüklerin Hücumu” ve “3 Mayıs İdamları”, bu duvarda başlayanı anlatır.
Malasaña yürüyüşüne nasıl uyar
Kemer, Malasaña'nın kalbi ve mahallede yapılacak her yürüyüşün doğal başlangıç noktası olan Plaza del Dos de Mayo meydanının tam ortasındadır. Buradan calle de la Palma, duvar resimleriyle calle del Espíritu Santo ve Manuela Malasaña sokağı çıkar; on dakikada da calle Fuencarral'a ve Chueca sınırına ulaşırsın.
Madrid Özerk Topluluğu'nda resmî tatil olan 2 Mayıs'ta meydan anma etkinlikleri, müzik ve mahalle havasıyla dolar: onu görmek için yılın en iyi günüdür, ama aynı zamanda en kalabalık günüdür. Geri kalan zamanlarda en iyi an, vermut saati olan pazar öğlenidir.
Viavoy'un Malasaña ve La Movida adlı rotası tam buradan başlar ve sen yürürken, kulağında yerel bir rehberle, mahallenin iki isyanını —1808'dekini ve seksenli yıllardakini— anlatır. İndirilmiş olarak yanında taşırsın ve istediğin zaman başlarsın.
Sık sorulan sorular
Yalnızca o iki yüzbaşı mı savaştı?
Tarihin neredeyse unuttuğu üçüncü bir isim vardı: teğmen Jacinto Ruiz. Ağır yaralı hâlde o gün sonuna kadar emir vermeye devam etti ve o günden sağ çıktı... ama yaralarından değil: bir süre sonra, Madrid'den uzakta, cesaretinin takdir edildiğini görmeden öldü. Heykelleri ve sokakları Daoíz ile Velarde aldı; Jacinto Ruiz ise Plaza del Rey'deki heykeline kavuşmak için 1891'e kadar beklemek zorunda kaldı. Onu anmayı seviyorum, çünkü her büyük kahramanlık destanında neredeyse kimsenin adını anmadığı bir kahraman vardır.
Bütün bunları resmeden biri oldu mu?
Goya, hem de nasıl. Yıllar sonra o iki günü bugün Prado'nun en büyük eserleri arasında olan iki tuvalde ölümsüzleştirdi: Puerta del Sol'daki Memlûklerin hücumu ve ertesi sabahın kurşuna dizilmeleri; süngülerin karşısında beyaz gömlekli ve kolları açık o adamla. Kimsenin zaferini resmetmedi: sıradan insanların korkusunu ve öfkesini resmetti. Onları Prado'da gördüğünde, her şeyin burada, bu duvarda başladığını hatırla.
