Το νερό ακίνητο και πράσινο, τα κατάρτια να λικνίζονται, η μυρωδιά της αρμύρας και εκείνο το φως που αντανακλά και τα ασπρίζει όλα. Το Πορτ Βελ είναι η πύλη από την οποία η Βαρκελώνη κοίταζε τη Μεσόγειο για αιώνες, και επίσης το καλύτερο παράδειγμα της μεταμόρφωσης που έκανε η πόλη στον εαυτό της για το 1992: εκεί όπου σήμερα κάνεις βόλτα υπήρχαν αποθήκες, σιδηροδρομικές γραμμές και ένας αστικός αυτοκινητόδρομος που χώριζε το κέντρο από τη θάλασσα.
Μια πόλη που ζούσε με την πλάτη στο νερό
Ακούγεται παράξενο, αλλά ισχύει κυριολεκτικά: για μεγάλο μέρος του 20ού αιώνα, ένας Βαρκελωνέζος του κέντρου δεν μπορούσε να φτάσει στη θάλασσα κάνοντας μια βόλτα. Ανάμεσα στην πόλη και το νερό υπήρχε ένα φράγμα από εμπορικές προβλήτες, αποθήκες, συνεργεία και μια σιδηροδρομική γραμμή, και το θαλάσσιο μέτωπο ήταν μια κλειστή βιομηχανική ζώνη.
Ακόμη νωρίτερα, πριν από διακόσια χρόνια, εδώ δεν υπήρχε καν λιμάνι με τη σύγχρονη έννοια: υπήρχαν έλη, λασπώδεις παραλίες και καλύβες ψαράδων. Όλο το έδαφος που πατάς σήμερα εδώ κερδήθηκε από τη θάλασσα με διαδοχικές επιχωματώσεις κατά τον 18ο, τον 19ο και τον 20ό αιώνα.
Οι προβλήτες έπαιρναν το όνομά τους από το φορτίο τους: το Μολ δε λα Φούστα είναι η προβλήτα του ξύλου, όπου ξεφόρτωναν κορμούς και σανίδες· υπήρχε επίσης προβλήτα του κάρβουνου και προβλήτα του ψαριού. Η καθεμία είχε τη συντεχνία της, τον ρυθμό της και τη χαρακτηριστική βρομιά της, και αυτό το λεξιλόγιο επέζησε από την εξαφάνιση του επαγγέλματος.
Το έργο του 1992
Οι Ολυμπιακοί Αγώνες ήταν η αφορμή για μια αστική ανάπλαση που εκκρεμούσε εδώ και δεκαετίες: η κυκλοφορία πέρασε κάτω από τη γη, οι αποθήκες γκρεμίστηκαν, ο περίπατος άνοιξε και χτίστηκε η Ράμπλα δε Μαρ, εκείνη η κυματιστή ξύλινη πεζογέφυρα που διασχίζει τη λεκάνη του λιμανιού και ανοίγει για να περάσουν τα σκάφη.
Το αποτέλεσμα αμφισβητείται, με επιχειρήματα υπέρ και κατά. Η πόλη κέρδισε ένα συνεχές δημόσιο θαλάσσιο μέτωπο πολλών χιλιομέτρων, που σήμερα το απολαμβάνει η μισή Βαρκελώνη· το ιστορικό λιμάνι της έχασε σχεδόν όλο τον λιμανίσιο χαρακτήρα του, που αντικαταστάθηκε από εμπορικό κέντρο, ενυδρείο και θέσεις ελλιμενισμού για μεγάλα γιοτ.
Αυτό που επέζησε είναι η οπτική γωνία. Από το Μολ δε λα Φούστα, κοιτάζοντας προς την απέναντι πλευρά, έχεις την καλύτερη θέα στο θαλάσσιο μέτωπο: το Παλάου δε Μαρ, τις στέγες της Μπαρσελονέτα και, στο βάθος, τον Πύργο του Ρολογιού πάνω στην αλιευτική προβλήτα.
Μη χάσεις
Το Μολ δε λα Φούστα
Η προβλήτα του ξύλου. Κάθε προβλήτα έπαιρνε το όνομα από ό,τι ξεφόρτωναν σε αυτήν.
Η Ράμπλα δε Μαρ
Κυματιστή ξύλινη πεζογέφυρα που ανοίγει για να περάσουν τα σκάφη. Γνήσιο παιδί του 1992.
Όλα αυτά ήταν έλος
Το έδαφος που πατάς κερδήθηκε από τη θάλασσα με διαδοχικές επιχωματώσεις μέσα σε τρεις αιώνες.
Τα γοτθικά Ντρασάνες
Ναυπηγεία του 13ου αιώνα όπου ναυπηγούνταν γαλέρες. Σήμερα Ναυτικό Μουσείο, και σχεδόν άδειο.
Πώς ταιριάζει στην επίσκεψή σου στη Βαρκελώνη
Βρίσκεται στο τέλος της Λα Ράμπλα, δίπλα στο Μιραδόρ δε Κολόμ, και συνδέει το ιστορικό κέντρο με τη Μπαρσελονέτα σε έναν επίπεδο περίπατο δεκαπέντε λεπτών. Είναι η ραφή ανάμεσα στα δύο μισά της επίσκεψης.
Μια σημείωση για τις «γκολοντρίνες», τα σκαφάκια αναψυχής που φεύγουν από την προβλήτα: κάνουν δύο διαδρομές, μία σύντομη μέχρι την είσοδο του λιμανιού και μία μεγάλη ως το Πορτ Ολίμπικ. Η σύντομη είναι φθηνή και είναι ο μόνος τρόπος να δεις την πόλη από το νερό, όπως την έβλεπαν για αιώνες όσοι έφταναν σε αυτήν.
Και το πιο ενδιαφέρον κτίριο της περιοχής δεν είναι στο νερό αλλά απέναντι: τα Ντρασάνες Ρεάλς, τα μεσαιωνικά ναυπηγεία του 13ου αιώνα, με γοτθικά πέτρινα κλίτη όπου ναυπηγούνταν οι γαλέρες του Στέμματος της Αραγωνίας. Στεγάζει το Ναυτικό Μουσείο και είναι από τα πιο εντυπωσιακά και λιγότερο επισκέψιμα σημεία της Βαρκελώνης.
Συχνές ερωτήσεις
Γιατί λέγεται Μολ δε λα Φούστα;
Φούστα σημαίνει ξύλο στα καταλανικά, και αυτή η προβλήτα λέγεται έτσι επειδή εδώ ξεφόρτωναν τους κορμούς και τις σανίδες που έφταναν με πλοίο. Κάθε προβλήτα είχε τη δουλειά της: του κάρβουνου, του ψαριού, του ξύλου... Για δεκαετίες αυτό ήταν ένα πήγαινε-έλα από γερανούς και λιμενεργάτες, κλεισμένο για την πόλη από έναν αυτοκινητόδρομο κολλητά στο νερό. Τον έβγαλαν πριν από λίγο περισσότερα από τριάντα χρόνια, και μόνο τότε εμείς οι Βαρκελωνέζοι μπορέσαμε να πλησιάσουμε ξανά τη δική μας θάλασσα.
Κι εκείνη η κολόνα με το άγαλμα εκεί στο βάθος;
Είναι το μνημείο του Κολόμβου, στημένο στο τέλος της Λα Ράμπλα να κοιτάζει τη θάλασσα. Το ύψωσαν στα τέλη του 19ου αιώνα για να θυμίζει ότι ο Κολόμβος, όταν γύρισε από την Αμερική, έγινε δεκτός στη Βαρκελώνη από τους Καθολικούς Μονάρχες. Και εδώ έρχεται το αστείο που λέμε εμείς οι ντόπιοι: λένε ότι δείχνει προς την Αμερική, αλλά αν ακολουθήσεις το δάχτυλό του, δείχνει μάλλον προς τη Μεσόγειο, προς τη Γένοβα όπου γεννήθηκε. Ο καθένας ας βγάλει τα συμπεράσματά του.
