El Realejo: het Joodse Granada, street art en de beste tapas
De vroegere Joodse wijk, een verborgen Nasridisch paleis, de muurschilderingen van El Niño de las Pinturas en het plein waar de halve stad één keer per jaar knielt.
De Realejo ligt op de helling onder het Alhambra, tussen het centrum en de heuvel, en is de wijk die de meeste bezoekers zonder te stoppen doorkruisen op weg naar iets anders. Het was de Joodse wijk van het Nasridische Granada, er staat een verborgen Moors paleis, er is de grootste concentratie street art van de stad en vooral: de beste tapas. Hier gaan de inwoners van Granada uit, en dat zegt eigenlijk genoeg.
De wijk heette Garnata al-Yahud, “Granada van de Joden”. De Joodse gemeenschap was hier eeuwenlang belangrijk en verdween in 1492 met de verdrijving.
Van Joodse wijk tot Realejo
De Joodse gemeenschap van Granada was een van de belangrijkste van al-Andalus. Onder de Ziriden kreeg ze een opvallend politiek gewicht: Samuel ibn Nagrella, een Jood, was in de 11e eeuw vizier van het koninkrijk, en na hem zijn zoon Jozef. Die bloeitijd eindigde gewelddadig in 1066 met een aanval die de wijk verwoestte.
In de Nasridische tijd lag de Joodse wijk op deze helling en stond ze bekend als Garnata al-Yahud. Na de verovering van 1492 en de verdrijving van de Joden in datzelfde jaar veranderde de bevolking van de buurt volledig, en de huidige naam, Realejo, komt van het koninklijke legerkamp dat de Katholieke Koningen tijdens het beleg in de buurt opsloegen.
Van de Joodse wijk zijn geen herkenbare gebouwen over: ze werd met de grond gelijkgemaakt en herbouwd. Wat wel over is, zijn het stratenpatroon, de hellingen en enkele Nasridische elementen die ingeklemd tussen latere huizen hebben overleefd. Het opvallendste is de Cuarto Real de Santo Domingo.
Het plein van de wijk, aangelegd in 1497 om de bruiloft te vieren van prins Juan, de erfgenaam van de Katholieke Koningen, die datzelfde jaar op zijn negentiende overleed. In een hoek staat de Cristo de los Favores: elke Goede Vrijdag om drie uur precies knielt het hele plein in stilte om drie wensen te vragen. De rest van het jaar is het terrasjes en tapas.
Een Nasridisch paleis uit de 13e eeuw met een qubba — een vierkante, overdekte zaal — waarin het oorspronkelijke stucwerk en de tegelmozaïeken bewaard zijn, vandaag ingeklemd in een tuin tussen moderne gebouwen. Het is een van de minst bekende Moorse overblijfselen van Granada en een van de best bewaarde. Meestal is het er helemaal leeg.
Een groot herenhuis uit de 16e eeuw met een gevel vol figuren van klassieke helden en met haakbussen die uit de kantelen steken, waaraan het huis zijn naam dankt (tiros zijn schoten). Vandaag zit er een museum over het romantische Granada van de reizigers uit de 19e eeuw, dat van Washington Irving en de Engelse reizigers. Gratis toegang voor EU-burgers.
De grootste concentratie muurschilderingen van Granada.
De Realejo is het terrein van El Niño de las Pinturas, het pseudoniem van Raúl Ruiz, de bekendste muralist uit Granada en een referentiefiguur van de Spaanse street art. Zijn portretten op groot formaat, bijna altijd met handgeschreven zinnen erbij, staan verspreid over tientallen muren in de wijk.
Kenmerkend voor zijn werk is de combinatie van gezichten — vaak van mensen uit de wijk, kinderen, ouderen — met korte teksten, ergens tussen poëtisch en politiek, die van elke muur een soort persoonlijke boodschap maken. Er is werk van hem uit de jaren negentig, en een flink deel is intussen overgeschilderd of vergaan.
De wijk heeft die muurschilderkunst uiteindelijk omarmd als kenmerk van haar identiteit, met toegestane muurschilderingen en opdrachten, ook al begon het als iets puur illegaals. Door de calle Molinos, de calle Santiago, de calle Varela en hun dwarsstraten lopen, met je hoofd omhoog, is de manier om het te zien.
Het is gratis, er is geen bewegwijzerde route en het verandert voortdurend: wat vandaag op een muur staat, is er volgend jaar misschien niet meer. Die vergankelijkheid hoort erbij.
4
Calle Molinos en haar cármenes
📍 Realejo
Een van de straten met het meeste karakter van de wijk, met cármenes — huizen met een moestuin achter een muur — en enkele van de bekendste muurschilderingen van El Niño de las Pinturas. Ze loopt omhoog naar de helling en laat telkens het Alhambra tussen de huizen zien. Het is de straat waarlangs de Realejo van tapaswijk overgaat in een woonwijk op een helling.
Drie torens die ouder zijn dan het Alhambra, mogelijk uit de 11e eeuw, op de helling die de Realejo van het ommuurde complex scheidt. Ze behoren tot de oudste verdedigingsresten van Granada en je ziet ze vanuit de wijk en vanaf het pad dat de Cuesta de Gomérez op gaat. Je kunt ze niet vanbinnen bezoeken, maar ze laten zien hoe deze heuvel vóór de Nasriden werd verdedigd.
De renaissanceboog waardoor je vanuit het centrum het bos van het Alhambra in gaat, bekroond met drie stenen granaatappels. Karel V liet hem bouwen op de plek van een oudere Nasridische poort. Hij markeert precies het punt waar de stad plaatsmaakt voor het complex en waar de aangenaamste wandeling omhoog van Granada begint.
Voor veel mensen in Granada is de Realejo de beste tapasbuurt van de stad: buurtprijzen, royale tapas en veel bars dicht op elkaar, zonder dat het een uitgaansstraat wordt. Het aanbod zit vooral rond de Campo del Príncipe en in de calle Molinos, de calle Santiago en de calle Pavaneras.
Hier werkt de gratis tapa in haar zuiverste vorm: je bestelt een drankje, je krijgt er iets bij, en op heel wat plekken wordt het met elke ronde beter. Met drie of vier biertjes heb je gegeten, en anders dan in de calle Navas zijn de klanten vooral buurtbewoners.
De logische route door de wijk loopt omhoog vanaf de Plaza del Realejo of vanaf Pavaneras naar de Campo del Príncipe, gaat verder over Molinos langs de muurschilderingen en eindigt bij de Puerta de las Granadas of aan het begin van de Cuesta de Gomérez, de weg omhoog naar het Alhambra.
Het is zelfs de beste manier om de wijk te combineren met het bezoek aan het monument: tussen de middag tapas in de Realejo en dan te voet door het bos omhoog naar het middagtijdvak van de Nasridische paleizen.
Veelgestelde vragen
Wat was de Realejo in Granada?
De Joodse wijk van het Nasridische Granada, bekend als Garnata al-Yahud, “Granada van de Joden”. De Joodse gemeenschap had hier eeuwenlang veel gewicht — onder de Ziriden bracht Samuel ibn Nagrella het in de 11e eeuw tot vizier van het koninkrijk — en verdween met de verdrijving van 1492. De huidige naam komt van het koninklijke legerkamp dat de Katholieke Koningen tijdens het beleg van de stad in de buurt opsloegen.
Waar vind je street art in Granada?
Vooral in de Realejo, waar de meeste muurschilderingen van de stad bij elkaar zitten. Het is het terrein van El Niño de las Pinturas, het pseudoniem van Raúl Ruiz, een van de bekendste Spaanse muralisten, wiens portretten op groot formaat met handgeschreven zinnen verspreid staan over tientallen muren. In de calle Molinos, de calle Santiago en de calle Varela zit het meeste werk. Het is gratis, er is geen bewegwijzerde route en het verandert voortdurend.
Is de Realejo de beste tapasbuurt van Granada?
Voor veel mensen in de stad wel. Er zijn buurtprijzen, royale tapas en veel bars dicht op elkaar, zonder dat het een straat wordt die alleen om uitgaan draait, en de klanten zijn vooral buurtbewoners, anders dan in de calle Navas of rond Elvira. Het aanbod zit vooral rond de Campo del Príncipe en in de calle Molinos, de calle Santiago en de calle Pavaneras. Met drie of vier drankjes heb je gegeten.
Wat is de Cristo de los Favores?
Een kruisbeeld uit de 17e eeuw aan een uiteinde van de Campo del Príncipe, in de Realejo, waarvoor een van de indrukwekkendste volkse samenkomsten van Granada plaatsvindt: elke Goede Vrijdag om drie uur 's middags precies — het uur waarop de traditie de dood van Christus plaatst — loopt het plein vol en knielen duizenden mensen in stilte om drie wensen te vragen. Het duurt een paar minuten en geen enkele broederschap maakt er een spektakel van.
Kun je de Cuarto Real de Santo Domingo bezoeken?
Ja, en het is een van de rustigste en minst bekende bezoeken in Granada. Het is een Nasridisch paleis uit de 13e eeuw waarvan een qubba bewaard is, een vierkante overdekte zaal met het oorspronkelijke stucwerk en de tegelmozaïeken, vandaag opgenomen in een tuin tussen moderne gebouwen. De toegang kost heel weinig en meestal is het er helemaal leeg. Controleer wel de openingstijden voor je gaat, want die zijn beperkt.
Hoe klim je vanuit de Realejo naar het Alhambra?
Via de Cuesta de Gomérez, door de Puerta de las Granadas — de renaissanceboog met drie stenen granaatappels die Karel V op een Nasridische poort liet bouwen — en dan door het bos omhoog tot de Puerta de la Justicia. Het is ongeveer twintig minuten klimmen in de schaduw, en het is de benadering waarvoor het complex werd ontworpen. Tussen de middag tapas eten in de Realejo en 's middags die klim maken is een van de beste plannen in de stad.
Praktische informatie
Hoe kom je erOp 10 minuten lopen van Plaza Nueva; bussen C30 en C32 richting Alhambra.
DuurEen halve dag, tapas inbegrepen. De wandeling zelf duurt 30 minuten.
Wat kost geldDe Cuarto Real de Santo Domingo, heel weinig. De Casa de los Tiros is gratis voor EU-burgers.
Street artCalle Molinos, calle Santiago en calle Varela. Werk van El Niño de las Pinturas, gratis en steeds anders.
TapasDe beste buurt van Granada. De Campo del Príncipe en de straten eromheen, met klanten uit de buurt.
CombinerenHier tussen de middag tapas eten en dan te voet via de Cuesta de Gomérez naar het Alhambra klimmen.
🎧 Met Viavoy
Wandel door Granada en luister in je eigen tempo
Download Viavoy en wandel offline door Granada, wanneer je wilt.