Het is een van de best bewaarde Joodse wijken van Europa, en ze bleef bij toeval bewaard: toen de verdrijving van 1492 de Call leegmaakte, werden de huizen in bezit genomen, de doorgangen dichtgemetseld en viel de wijk eeuwenlang in slaap onder het pleisterwerk. Toen ze in de 20e eeuw werd teruggewonnen, bleek dat die verwaarlozing haar als een tijdcapsule had bewaard.
Zeshonderd jaar gemeenschap op een Romeinse weg
De as van de wijk is de calle de la Fuerza, en dat is niet zomaar een middeleeuwse straat: het is het tracé van de oude Romeinse weg die de stad van noord naar zuid doorkruiste. Aan weerszijden opent zich een labyrint van steegjes, bogen en trappen, en die dichtheid maakt de Call tot een plek die anders is dan welke andere oude wijk ook.
De Joodse gemeenschap woonde hier meer dan zeshonderd jaar, van de 9e eeuw tot de verdrijving. Het was geen gemeenschap in de marge: in de 13e eeuw was Girona een van de grote centra van de Kabbala, de Joodse mystiek, met een eigen school die in het hele Middellandse Zeegebied faam genoot.
Haar grootste figuur werd rond 1194 in deze straten geboren: Mosje ben Nachman, door de christenen Bonastruc ça Porta genoemd, geleerde, arts en kabbalist, gerespecteerd zelfs door koningen. In 1263 ontbood Jacobus I hem naar Barcelona voor een openbaar dispuut waarin hij het jodendom moest verdedigen tegenover de christelijke theologen.
Het dispuut, de aanval en de stilte
Dat Dispuut van Barcelona zegt alles over de onmogelijke positie van de middeleeuwse Joodse gemeenschappen. Bonastruc ça Porta verdedigde zijn standpunten zo briljant dat hij in plaats van een beloning in ballingschap moest gaan, naar het Heilig Land, waar hij stierf. Het debat winnen was precies wat hij zich niet kon veroorloven.
Daarna versnelde het verval. Na de anti-Joodse aanvallen van 1391 – die over half het schiereiland trokken – raakte de gemeenschap van Girona steeds meer ingesloten, met dichtgemetselde straten en een leven dat krap was en onder toezicht stond. Veel van de doorgangen en bogen waar je vandaag doorheen loopt, zijn het gevolg van die geleidelijke insluiting.
Het verdrijvingsedict van 1492 maakte aan alles een einde. De huizen werden in bezit genomen, de toegangen dichtgemetseld en de wijk werd bijna vijfhonderd jaar lang opgeslokt door het weefsel van de christelijke stad, verborgen onder pleisterwerk en tussenmuren.
Die vergetelheid was haar redding. Toen men in de 20e eeuw aan het herstel begon, kwamen de muren, de bogen en de structuur van de wijk intact tevoorschijn, zonder de verbouwingen die er gekomen waren als ze een actief deel van de stad was gebleven. Het is hetzelfde mechanisme dat een archeologische vindplaats bewaart.
Niet te missen
De calle de la Fuerza is Romeins
De as van de wijk is het tracé van de Romeinse weg die de stad van noord naar zuid doorkruiste.
Een centrum van de Kabbala
Girona had in de 13e eeuw een school van Joodse mystiek die in het hele Middellandse Zeegebied faam genoot.
Bonastruc ça Porta
Hier geboren rond 1194. Hij verdedigde het jodendom ten overstaan van Jacobus I en eindigde in ballingschap in het Heilig Land.
De vergetelheid redde de wijk
Na 1492 werd de wijk dichtgemetseld en opgeslokt. Vijf eeuwen zonder verbouwingen, en ze bleef intact.
Hoe het past in je bezoek aan Girona
De Call beslaat het hart van de oude binnenstad, tussen de calle de la Fuerza en de kathedraal, dus je doorkruist hem onvermijdelijk. Wat niet onvermijdelijk is, is verdwalen in zijn zijsteegjes, en dat is precies wat je moet doen: ze zijn smal, met treden en bijna allemaal doodlopend.
Het Museum voor Joodse Geschiedenis, aan de calle de la Fuerza, vertelt over het leven van de gemeenschap en bewaart een collectie grafstenen van de Joodse begraafplaats op de Montjuïc van Girona. Het is het bezoek dat orde brengt in wat je buiten ziet, en het is het toegangskaartje waard.
De wijk werkt op elk uur, maar aan het eind van de middag en 's avonds, met de straatlantaarns aan en zonder groepen, is het effect totaal anders. En alles gaat heuvelop en over keien, dus schoeisel doet ertoe.
Veelgestelde vragen
Waar komt het woord “Call” vandaan?
Meestal wordt uitgelegd dat het komt van het Hebreeuwse “qahal”, dat gemeenschap of vergadering betekent: de wijk was letterlijk de gemeenschap. Anderen verbinden het met het Latijnse “callis”, een smal steegje. Zie het zoals je wilt, beide beschrijven dit doolhof goed.
