Dövme demir ve camdan bir çatı, ahşap vitrinler ve yukarıda küçük balkonlar: bu, XIX. yüzyıldan bozulmadan kalmış bir parçadır. Onu 1886'da, Valladolid için Paris'te gördüğü o zarif pasajlardan birini isteyen, ileriyi gören ve parası olan bir tüccar yaptırdı.
Kastilya'da bir Paris rüyası
Don Eusebio Gutiérrez projeyi mimar Jerónimo Ortiz de Urbina'ya ısmarladı; o da iki sokağı —Fray Luis de León ve Castelar— demir ve cam çatılı, o zamanlar gazla aydınlatılan bu pasajla birleştirdi: dönemi için teknolojik bir lüks.
Işık bütün gün bol bol girsin diye, camlı bir kubbeyle örtülü merkezî bir rotondayla birbirine bağlanan iki bölüme ayrıldı. Bu düzen, model alınan Paris pasajlarının düzeninin tıpatıp aynısıdır.
Moda Paris'ten geliyordu: XIX. yüzyılın başında orada ıslanmadan alışveriş yapabilmek için ara sokakların üstünü demir ve camla örtmeye başladılar ve o pasajlar, bugünün büyük mağazalarının ve alışveriş merkezlerinin doğrudan atası oldu.
Bunlar, mutlaka bir şey almadan vitrinlere bakan aylak gezginin krallığıydı. Walter Benjamin onları XIX. yüzyılın simgesi sayarak bütün bir incelemeyi onlara adadı.
Tutmayan rüya
İşin ilginç yanı, Gutiérrez'in büyük rüyasının tam olarak tutmamasıdır: o kadar zarif ve o kadar pahalı pasaj, açıldıktan kısa süre sonra geriledi. Belki de o günün Valladolid'i bu kadar gösterişe henüz hazır değildi.
İspanyol ticari pasajlarının olağan hikâyesi budur: Paris modeli, onu Fransa'da ayakta tutan tüketici burjuvazinin kritik kütlesi olmadan kopyalandı ve birçoğu söndü.
Ona eski parlaklığını geri vermek ve yeniden dükkânlarla doldurmak için XX. yüzyılın sonunda çok özenli bir restorasyon gerekti. Bugün işliyor ve merkezin en fotojenik köşelerinden biri.
Merkezî rotondada, camlı kubbenin altında ticaret tanrısı Merkür'ün bir heykeli vardır. Bu yerin ne için yapıldığını kusursuzca özetleyen bir ayrıntı.
Kaçırılmayacaklar
1886'da inşa edildi
Tüccar Eusebio Gutiérrez'in siparişiyle, Jerónimo Ortiz de Urbina'nın projesiyle.
Paris'ten kopyalandı
Demir ve cam çatılı pasajlar, alışveriş merkezlerinin doğrudan atasıydı.
Gazla aydınlatılıyordu
Dönemi için teknolojik bir lüks; merkezî rotondada camlı bir kubbeyle.
Açıldıktan kısa süre sonra battı
O günün Valladolid'i için fazla zarif ve pahalıydı. XX. yüzyılın sonunda yeniden kazanıldı.
Valladolid ziyaretine nasıl uyar
Merkezde, Fray Luis de León ve Castelar sokakları arasında, Plaza Mayor'a birkaç dakika mesafededir.
Durak on dakikadır: bir uçtan gir, kubbeye bak ve öbür uçtan çık. Giriş serbesttir, mağaza saatlerinde açıktır.
Plaza de Portugalete'ye ve Teatro Calderón'a giden merkez güzergâhına mükemmel uyar.
Sık sorulan sorular
Bu üstü kapalı pasajların modası nereden çıktı?
Paris'ten, hem de bütün zarafetiyle. XIX. yüzyılın başında orada ıslanmadan alışveriş yapabilmek için ara sokakların üstünü demir ve camla örtmeye başladılar ve o galeriler büyük mağazaların, hatta bizim alışveriş merkezlerimizin doğrudan dedesi oldu. Acelesiz, görmeye ve görünmeye giden aylak gezginin krallığıydılar. Don Eusebio bu fikri buraya getirdiğinde Avrupa'nın en modern şeyini ithal ediyordu; bu tavanın o kadar başka bir dünyadan gelmiş gibi bir havası olmasının nedeni bu.
