Mérida'nın dünyayı dolaşan görüntüsüdür: mermer sütunları ve aralarındaki heykelleriyle, yirmi yüzyıldır ayakta duran iki katlı bir sahne cephesi. En tuhafı korunmuş olması değil, hâlâ kullanılmasıdır: 1933'ten beri her yaz bir klasik tiyatro festivaline ev sahipliği yapar; yani bu taşlar Sophokles'i hâlâ ilk günkü gibi dinler.
Neredeyse şehir kadar eski bir tiyatro
Emerita Augusta, Kantabria savaşlarından sonra terhis edilen iki lejyonun emeritilerini, yani emekli askerlerini yerleştirmek için MÖ 25 yılında kuruldu. Yalnızca on yıl kadar sonra, MÖ 16 ya da 15 dolaylarında, şehrin şimdiden bir tiyatrosu vardı: onu Augustus'un güvenilir adamı ve damadı Marcus Agrippa yaptırdı.
Bu hız küçük bir ayrıntı değildir. Roma şehirleri kurup sonra donatmazdı: onları en baştan donatırdı, çünkü kamu yapıları yeni katılan topluluklara Romalı gibi yaşamayı öğretmenin aracıydı. Bir tiyatro, eğlence olduğu kadar propagandaydı da.
Yaklaşık altı bin kişi alıyordu ve insanlar toplumsal sınıflarına göre otururdu: ileri gelenler aşağıda, orkestranın yanında, halk yukarıda. Basamaklı oturma yerleri bir tepenin doğal yamacından yararlanır; bu Yunan çözümüdür ve en ucuzudur: bütün yapıyı yükseltmek yerine yamacı oymak.
Yedi Sandalye ve yeniden keşif
Bugün görülen cephe Agrippa'nınki değil, Traianus döneminden kalma, çok daha anıtsal, iki sıra mermer sütunlu ve heykeller için nişleri olan sonraki bir yenilemedir. Yapıyı ünlü kılan da bu geç imparatorluk dönemi hâlidir.
Tiyatro yüzyıllar boyunca neredeyse basamakların tepesine kadar toprağa gömülü kaldı. Yalnızca Mérida'da Las Siete Sillas, yani Yedi Sandalye olarak bilinen birkaç duvar görünürdü, çünkü geleneğe göre yedi Mağripli kral şehri aralarında paylaşmak için orada oturmuştu. Altında ne olduğundan kimse kuşkulanmıyordu.
Kazılar 1910'da başladı ve topluluğun tamamını gün ışığına çıkardı. Bu buluş Mérida'yı değiştirdi: bugüne dek süren ve şehri İspanya'nın günümüze ulaşmış en büyük Roma yapı topluluğu hâline getiren sistemli bir kent arkeolojisinin başlangıç noktası oldu.
1933'ten beri de tiyatro yeniden tiyatro olarak işliyor. Yaz festivali İspanya'da türünün en eskisidir ve özgün oturma basamaklarını Yunan tragedyası ve Latin komedisiyle doldurur; aynı yerde ve tasarlandığı aynı akustikle.
Kaçırılmayacaklar
Augustus'un damadı yaptırdı
Marcus Agrippa, MÖ 16-15 dolaylarında, şehrin kuruluşundan ancak on yıl sonra.
Cephe daha sonradır
İki katlı anıtsal hâli Traianus döneminden bir yenilemedir, özgünü değil.
Yedi Sandalye
1910'a kadar toprağa gömülüydü. Görünen duvarlar, şehri aralarında paylaşan yedi Mağripli krala yakıştırılırdı.
1933'ten beri kullanımda
İspanya'nın en eski klasik tiyatro festivali her yaz özgün oturma basamaklarını doldurur.
Mérida ziyaretine nasıl uyar
Tiyatro, hemen bitişiğindeki amfitiyatro ile aynı alanı paylaşır ve ortak bilet ikisini de kapsar. Şehrin ana ziyaretidir ve ikisine birlikte en az bir buçuk saat ayırmakta yarar var.
Tam karşısında Museo Nacional de Arte Romano bulunur ve bu sıra —önce yapılar, sonra müze— tersinden daha iyi işler: sahne cephesinin özgün heykelleri oradadır, böylece önce yerindeki kopyalar, sonra gerçek parçalar görülür.
Cepheyi fotoğraflamak için iyi ışık akşamüstünün son saatlerindekidir, çünkü onu karşıdan aydınlatır ve mermerin rengini ortaya çıkarır. Temmuz ya da ağustosta seyahat ediyorsan festival programına bak: burada bir oyun izlemek hiçbir şeye benzemez.
Sık sorulan sorular
Sütunların arasındaki o heykeller gerçek mi?
Hayır, kopyalar. Tanrıları ve imparatorluk ailesini betimleyen özgün heykeller Ulusal Roma Sanatı Müzesi'nin içinde güvende duruyor. Cephe, eski parçaları tehlikeye atmadan o zamanki gibi görünsün diye buraya kopyalar yerleştirildi.
