Μετά από τόση πέτρα σκαλισμένη ως το τελευταίο εκατοστό, αυτό το κτίριο σε αφήνει αμήχανο: είναι λείο. Μια νεοκλασική πρόσοψη με ένα πρόστυλο από γιγάντιους ιωνικούς κίονες, χωρίς ούτε ένα γκροτέσκ ή μετάλλιο, στημένη απέναντι από τον Νέο Καθεδρικό. Είναι ό,τι έχει μείνει από το Μεγάλο Κολέγιο του Σαν Μπαρτολομέ, που ιδρύθηκε το 1401, το παλαιότερο από τα μεγάλα πανεπιστημιακά κολέγια της Ισπανίας.
Τα μεγάλα κολέγια, και η εξουσία που είχαν
Ένα μεγάλο κολέγιο δεν ήταν φοιτητική εστία με τη σημερινή έννοια: ήταν ένας θεσμός με δικά του έσοδα, καταστατικά και αυτονομία, που επέλεγε έναν πολύ μικρό αριθμό υποτρόφων και τους έδινε στέγη, διατροφή και ένα δίκτυο επαφών για όλη τους τη ζωή.
Από αυτά τα κολέγια έβγαιναν για αιώνες οι επίσκοποι, οι δικαστές των βασιλικών δικαστηρίων και τα υψηλόβαθμα στελέχη της καστιλιάνικης διοίκησης. Το να είσαι μέλος του Σαν Μπαρτολομέ ισοδυναμούσε με εξασφαλισμένο μέλλον, και ο ανταγωνισμός για τις θέσεις ήταν άγριος.
Το αρχικό μεσαιωνικό κτίριο αντικαταστάθηκε εντελώς τον 18ο αιώνα, όταν το νεοκλασικό γούστο είχε εκτοπίσει το μπαρόκ. Γι' αυτό αυτό το παλάτι δεν μοιάζει με τίποτα από όσα υπάρχουν γύρω: είναι άλλης εποχής και άλλης νοοτροπίας, και αυτή η διαφορά είναι που το κάνει ενδιαφέρον μέσα στο σύνολο.
Ένα πρόστυλο που φαίνεται από όλη την πλατεία
Την πρόσοψη τη λύνουν μια φαρδιά κλίμακα και ένα πρόστυλο με τέσσερις ιωνικούς κίονες γιγάντιου ρυθμού, που αγκαλιάζουν και τους δύο ορόφους. Είναι η γλώσσα του κλασικού ναού εφαρμοσμένη σε ένα κοσμικό κτίριο, και το 1760 ήταν η ύψιστη έκφραση νεωτερικότητας και ορθολογισμού απέναντι στο φορτωμένο μπαρόκ.
Μέσα, η αυλή έχει μια μνημειώδη πέτρινη σκάλα και ένα κάγκελο από σφυρήλατο σίδερο που αξίζει να το δεις. Το κτίριο στεγάζει σήμερα τη Σχολή Φιλολογίας του Πανεπιστημίου της Σαλαμάνκας, οπότε είναι χώρος σε χρήση και όχι μνημείο επισκέψιμο με τη συνηθισμένη έννοια.
Δίπλα του βρίσκεται ο Ξενώνας του Ανάγια, με την αυλή και τους στάβλους του, και η εκκλησία του Σαν Σεμπαστιάν. Το σύνολο κλείνει από τα νότια την Πλάθα δε Ανάγια, έναν από τους πιο ευχάριστους χώρους της παλιάς πόλης, με δέντρα και παγκάκια απέναντι από τον Νέο Καθεδρικό.
Μη χάσεις
Λείο, σε μια σκαλισμένη πόλη
Καθαρό νεοκλασικό απέναντι από τον Νέο Καθεδρικό: το 1760 αυτή η γύμνια ήταν η ύψιστη νεωτερικότητα απέναντι στο μπαρόκ.
Το παλαιότερο μεγάλο κολέγιο
Το Σαν Μπαρτολομέ, που ιδρύθηκε το 1401. Από εκεί έβγαιναν για αιώνες επίσκοποι και υψηλόβαθμα στελέχη της καστιλιάνικης διοίκησης.
Κίονες γιγάντιου ρυθμού
Οι τέσσερις ιωνικοί του πρόστυλου αγκαλιάζουν και τους δύο ορόφους. Γλώσσα κλασικού ναού εφαρμοσμένη σε κοσμικό κτίριο.
Σήμερα είναι σχολή
Στεγάζει τη Φιλολογία, οπότε είναι χώρος σε χρήση. Μπαίνεις στην αυλή τις ώρες των μαθημάτων, διακριτικά.
Πώς ταιριάζει στην επίσκεψή σου στη Σαλαμάνκα
Βρίσκεται στην Πλάθα δε Ανάγια, ανάμεσα στην Αυλή των Σχολών και τον Νέο Καθεδρικό, δύο λεπτά από τον καθένα. Είναι υποχρεωτικό πέρασμα σε κάθε διαδρομή στο πανεπιστημιακό σύνολο και στο σύνολο των καθεδρικών.
Ως επίσκεψη στο εσωτερικό είναι περιορισμένη, γιατί είναι σχολή σε λειτουργία: μπορείς να μπεις στον προθάλαμο και στην αυλή τις ώρες των μαθημάτων, διακριτικά. Αυτό που αξίζει πάντα είναι το εξωτερικό και η πλατεία.
Στην πλατεία υπάρχει μια προτομή του Ουναμούνο, που ήταν πρύτανης αυτού του πανεπιστημίου, και είναι ένα από τα καλύτερα σημεία της παλιάς πόλης για να καθίσεις. Αργά το απόγευμα, με την πρόσοψη του καθεδρικού απέναντι φωτισμένη από το χαμηλό φως, είναι μάλλον το πιο ευχάριστο σημείο της Σαλαμάνκας.
Συχνές ερωτήσεις
Υπήρχαν κι άλλα κολέγια τόσο ισχυρά όσο αυτό;
Τέσσερα συνολικά, τα λεγόμενα Μεγάλα Κολέγια, και ήταν πραγματική δύναμη. Αυτό του Σαν Μπαρτολομέ ήταν το πρώτο, και μετά ήρθαν της Κουένκα, του Οβιέδο και του Φονσέκα. Με τον καιρό έγιναν ένα είδος κλειστών φατριών που μοίραζαν μεταξύ τους τις καλύτερες θέσεις της Εκκλησίας και του Κράτους, ώσπου ο βασιλιάς Κάρολος Γ΄, ήδη τον 18ο αιώνα, βαρέθηκε και τα αναμόρφωσε ριζικά. Γεννήθηκαν για να προωθήσουν το ταλέντο και κατέληξαν να είναι μια λέσχη προνομιούχων.
Άφησε κι άλλες ουλές στη Σαλαμάνκα ο σεισμός της Λισαβόνας;
Και βέβαια. Εκείνος ο σεισμός του 1755 έφτασε με δύναμη ως εδώ και ράγισε τον πύργο του Νέου Καθεδρικού. Από τότε υπάρχει ένα υπέροχο έθιμο: κάθε χρόνο, ένας Σαλαμαντίνος με το παρατσούκλι «ο Μαρικέλο» σκαρφαλώνει ως την κορυφή του πύργου παίζοντας ταμπουρίνο, για να ευχαριστήσει που εκείνη τη μέρα δεν κατέρρευσε. Ένα τάμα που επαναλαμβάνεται από γενιά σε γενιά. Πρόσεξε πώς μια καταστροφή κατέληξε να γίνει γιορτή και ευχαριστία.
