Madrid · Τι να δεις

Μανουέλα Μαλασάνια

Manuela Malasaña

Ολόκληρη η γειτονιά φέρει το επώνυμό της, αλλά λίγοι ξέρουν ποια ήταν. Η Μανουέλα Μαλασάνια ήταν μια κεντήστρα δεκαεπτά χρονών, κόρη ζαχαροπλάστη, που πέθανε στις 2 Μαΐου 1808 κατά τη διάρκεια της εξέγερσης ενάντια στα στρατεύματα του Ναπολέοντα. Η παράδοση λέει ότι οι Γάλλοι στρατιώτες την έψαξαν, της βρήκαν ένα ψαλίδι ραπτικής και, θεωρώντας την οπλισμένη, την εκτέλεσαν επί τόπου. Ένα κοριτσάκι, για ένα ψαλίδι. Η Μαδρίτη την έκανε σύμβολο, της έδωσε έναν δρόμο και, χωρίς να το θέλει, κατέληξε να δώσει το όνομά της σε όλη τη γειτονιά.

Το κορίτσι με το ψαλίδι

Η Μανουέλα Μαλασάνια Ονιόρο γεννήθηκε στη Μαδρίτη το 1791 και δούλευε ως κεντήστρα, μια συνηθισμένη δουλειά για τα κορίτσια των οικογενειών τεχνιτών της γειτονιάς. Στις 2 Μαΐου 1808, ενώ ο λαός ξεσηκωνόταν στην Πουέρτα δελ Σολ και οι λοχαγοί Νταοΐθ και Βελάρδε μοίραζαν κανόνια στον Στρατώνα του Μοντελεόν, εκείνη γύριζε στο σπίτι. Οι εκδοχές διαφέρουν στις λεπτομέρειες —κάποιοι υποστηρίζουν ότι μετέφερε πυρομαχικά στους εξεγερμένους—, αλλά όλες συμφωνούν στο τέλος: πέθανε από τα χέρια των γαλλικών στρατευμάτων μόλις δεκαεπτά χρονών.

Η ιστορία του ψαλιδιού είναι αυτή που έχει περάσει από γενιά σε γενιά και αυτή που εξηγεί γιατί αυτή η μορφή άγγιξε τόσο τον κόσμο. Δεν ήταν στρατιωτική ηρωίδα ούτε συνωμότρια: ήταν μια οποιαδήποτε έφηβη παγιδευμένη σε μια βίαιη μέρα. Αυτός είναι ακριβώς ο λόγος που η πόλη την υιοθέτησε ως έμβλημα της 2ας Μαΐου, μαζί με τους δύο λοχαγούς που έχουν όντως άγαλμα.

Το όνομά της πέρασε πρώτα σε έναν δρόμο της γειτονιάς και μετά, σχεδόν στα κλεφτά, σε ολόκληρη τη γειτονιά. Γιατί, επίσημα, αυτή η γειτονιά δεν λέγεται Μαλασάνια: διοικητικά είναι η συνοικία Ουνιβερσιδάδ, και για αιώνες ήταν γνωστή ως συνοικία Μαραβίγιας, από ένα μοναστήρι αφιερωμένο στην Παναγία των Μαραβίγιας που υπήρχε κάπου εδώ. Κέρδισε το πιο επαναστατικό όνομα, πώς αλλιώς.

Η δεύτερη εξέγερση: η Μοβίδα

Πάνω από ενάμιση αιώνα αργότερα, αυτή η ίδια γειτονιά ξέσπασε ξανά, αλλά αυτή τη φορά από ελευθερία. Μετά από δεκαετίες γκρίζου, η Μαδρίτη αφέθηκε ελεύθερη τη δεκαετία του ογδόντα με τη Μοβίδα, και το επίκεντρό της ήταν σε αυτούς τους δρόμους: η Αλάσκα να βάζει μουσική στα δεκαέξι της, ο Πέδρο Αλμοδόβαρ να γυρίζει τις πρώτες του τρέλες με μια δανεική κάμερα, μουσικοί, ζωγράφοι και άνθρωποι που ήθελαν να τα ζήσουν όλα μονομιάς.

Το πιο απίστευτο είναι ότι οι αρχές την ευλόγησαν. Ο τότε δήμαρχος, ο Ενρίκε Τιέρνο Γκαλβάν, ένας σοβαρός και πολυσέβαστος ηλικιωμένος καθηγητής, ανέβηκε σε μια σκηνή μπροστά σε χιλιάδες νέους και πέταξε το περίφημο «όποιος δεν έχει φτιαχτεί, ας φτιαχτεί… και τα μάτια δεκατέσσερα». Εκείνη η συνενοχή ανάμεσα στην εξουσία και τον δρόμο ήταν ακριβώς αυτό που άφησε τη Μοβίδα να μεγαλώσει χωρίς φρένο. Κάτι τέτοιο δεν ξανάγινε.

Οι ναοί εκείνων των χρόνων είναι ακόμη ανοιχτοί και δεν είναι μουσεία. Στην οδό Βελάρδε αντέχει η Λα Βία Λάκτεα, μία από τις θρυλικές αίθουσες, που άνοιξε στα τέλη της δεκαετίας του εβδομήντα και από την οποία πέρασε η μισή Μοβίδα: πανκ, βρόμικη ποπ και συγκροτήματα που φτιάχνονταν και διαλύονταν μέσα σε μια εβδομάδα. Στην οδό Πάλμα, το Ελ Πέντα διατηρεί τους τοίχους στρωμένους με δίσκους, φωτογραφίες και αφίσες του 1980, και δεν βιάζεται καθόλου να βάλει το ρολόι στην ώρα του.

Δύο εξεγέρσεις που τις χωρίζει πάνω από ενάμισης αιώνας, στο ίδιο έδαφος. Η γειτονιά δεν έχει αλλάξει χαρακτήρα: εξακολουθεί να μη ζητά άδεια.

Μη χάσεις

Ο δρόμος που έδωσε όνομα στη γειτονιά

Από μια πινακίδα σε μια ολόκληρη ταυτότητα: η Μαλασάνια επικράτησε του επίσημου «Ουνιβερσιδάδ» και του ιστορικού «Μαραβίγιας».

Η Λα Βία Λάκτεα

Στην οδό Βελάρδε, μία από τις θρυλικές αίθουσες της Μοβίδα, ακόμη ανοιχτή και με την ίδια στάση.

Το Ελ Πέντα

Στην οδό Πάλμα, οι τοίχοι είναι ακόμη στρωμένοι με αναμνήσεις του 1980.

Η 2α Μαΐου

Αργία στην Κοινότητα της Μαδρίτης: η γειτονιά γεμίζει εκδηλώσεις, μουσική και μνήμη.

Πώς να γυρίσεις τη Μαλασάνια της Μανουέλα

Η οδός Μανουέλα Μαλασάνια διασχίζει τη γειτονιά από ανατολή προς δύση και σήμερα είναι μία από τις πιο ευχάριστες αρτηρίες της: τραπεζάκια έξω, ζαχαροπλαστεία, μικρά μαγαζιά και μια πολύ αληθινή ατμόσφαιρα γειτονιάς. Από εκεί φτάνεις σε δύο λεπτά στην Πλάθα δελ Δος δε Μάγιο, την Πλατεία της Δεύτερης Μαΐου, όπου βρίσκεται η αψίδα του Στρατώνα του Μοντελεόν με τα αγάλματα του Νταοΐθ και του Βελάρδε: το ακριβές σημείο όπου ξεκίνησαν όλα.

Μια καλή απογευματινή βόλτα δένει αυτή την πλατεία με την οδό Πάλμα, την οδό Εσπίριτου Σάντο και τις τοιχογραφίες της, την οδό Πεθ και το Μουσείο Ιστορίας της Μαδρίτης, με τη μπαρόκ πύλη του Πέδρο ντε Ριμπέρα και τη μακέτα της πόλης του 1830. Όλα χωρούν σε λίγο πάνω από ένα χιλιόμετρο.

Στις 2 Μαΐου, αργία στην Κοινότητα της Μαδρίτης, η γειτονιά γεμίζει εκδηλώσεις μνήμης και κέφι. Τον υπόλοιπο χρόνο, η καλύτερη ώρα είναι η Κυριακή το μεσημέρι, όταν η πλατεία είναι σκέτο βερμούτ και κουβέντα. Η διαδρομή «Μαλασάνια και La Movida» του Viavoy αφηγείται τις δύο εξεγέρσεις της γειτονιάς με μια ντόπια ξεναγό στο αυτί σου, ενώ περπατάς με τον δικό σου ρυθμό.

Συχνές ερωτήσεις

Η γειτονιά λεγόταν πάντα Μαλασάνια;

Όχι, καθόλου. Για αιώνες εδώ ήταν η γειτονιά των Μαραβίγιας, από ένα παλιό μοναστήρι αφιερωμένο στην Παναγία των Θαυμάτων (Βίρχεν δε λας Μαραβίγιας) που υπήρχε εδώ κοντά. Και αν κοιτάξεις έναν επίσημο χάρτη της Μαδρίτης, θα δεις ότι διοικητικά η γειτονιά λέγεται Ουνιβερσιδάδ, από το παλιό πανεπιστήμιο που ήταν εγκατεστημένο στην περιοχή. Το Μαλασάνια μπήκε σχεδόν στα κρυφά, περνώντας από τον δρόμο που φέρει το όνομα της Μανουέλα ώσπου να βαφτίσει όλη τη γειτονιά. Κέρδισε το πιο επαναστατικό όνομα, πώς αλλιώς.

Κι οι αρχές τι σκέφτονταν για τόσο ξεσάλωμα;

Το απίστευτο είναι ότι το ευλόγησαν. Ο τότε δήμαρχος, ο Ενρίκε Τιέρνο Γκαλβάν, ένας σοβαρός και πολύ σεβαστός ηλικιωμένος καθηγητής, ανέβηκε σε μια σκηνή μπροστά σε χιλιάδες νέους και πέταξε εκείνο το περίφημο: «όποιος δεν είναι φτιαγμένος, ας φτιαχτεί... και τα μάτια σου ανοιχτά». Φαντάσου τον δήμαρχο να ενθαρρύνει το πάρτι. Εκείνη η συνενοχή ανάμεσα στην εξουσία και τον δρόμο ήταν ακριβώς αυτό που άφησε τη Μοβίδα να μεγαλώσει χωρίς φρένο. Κάτι τέτοιο δεν έχει ξανασυμβεί.

Πού έβγαιναν να διασκεδάσουν όλοι αυτοί οι μοντέρνοι;

Πολύ κοντά από εδώ, στην οδό Βελάρδε, είναι ακόμη ανοιχτό το Λα Βία Λάκτεα («Ο Γαλαξίας»), ένα από τα μυθικά μαγαζιά εκείνων των χρόνων: άνοιξε στα τέλη της δεκαετίας του εβδομήντα και από εκεί πέρασε η μισή Μοβίδα. Ακουγόταν πανκ, βρόμικη ποπ και συγκροτήματα που φτιάχνονταν και διαλύονταν μέσα σε μια εβδομάδα. Το ωραίο είναι ότι δεν είναι μουσείο: λειτουργεί ακόμη ως μπαρ και χώρος συναυλιών, με την ίδια αλήτικη στάση. Αν ξανάρθεις βράδυ, μπες και κάνε μια πρόποση για την Αλάσκα και την παρέα της.

Ανακάλυψε την πόλη Madrid και άκουσέ την με τον δικό σου ρυθμό

Γύρισέ την με ντόπιους ξεναγούς, με τον δικό σου ρυθμό και χωρίς σύνδεση.

Εφαρμογή Viavoy

Άλλα μέρη στην πόλη Madrid

Αγορά Σαν Φερνάντο

Αγορά Σαν Μιγκέλ

Μουσείο του Πράδο

Μουσείο Ρεΐνα Σοφία

Μουσείο Τίσεν-Μπορνεμίσα

Ανάκτορο Θιμπέλες