Bilbao · Τι να δεις

Αποβάθρα Μαρθάνα

Muelle de Marzana

Ένα κομμάτι της ρίας με χαμηλό στηθαίο, το νερό από τη μία πλευρά και ανακαινισμένες προσόψεις από την άλλη. Πριν από έναν αιώνα εδώ ήταν καθαρή δουλειά: φορτηγίδες φορτωμένες με μετάλλευμα, λιμενεργάτες, γερανοί και ο αδιάκοπος θόρυβος ενός ποτάμιου λιμανιού. Όταν έφυγε η βιομηχανία, η αποβάθρα έμεινε γκρίζα και με την πλάτη γυρισμένη στο ποτάμι για χρόνια. Ύστερα ήρθαν οι καλλιτέχνες, και σήμερα η Μαρθάνα είναι η καρδιά αυτού που εδώ λένε συνοικία της τέχνης.

Ένα λιμάνι στην ενδοχώρα

Το κλειδί για όλα αυτά είναι ότι η ρία του Νερβιόν είναι νερό ποταμού ανακατεμένο με θαλασσινό νερό και ανεβαίνει και κατεβαίνει με την παλίρροια δύο φορές τη μέρα. Αυτό επέτρεψε στο Μπιλμπάο να είναι μεγάλο λιμάνι χωρίς να βρίσκεται στην ακτή: τα πλοία ανέβαιναν με την πλημμυρίδα και ξεφόρτωναν στο κέντρο της πόλης.

Η αποβάθρα αρχίζει ακριβώς στη γέφυρα του Σαν Αντόν και τελειώνει στη γέφυρα της Ριμπέρα, και αυτό το κομμάτι είναι ακριβώς το ιστορικό σύνορο ανάμεσα στο παλιό Μπιλμπάο και σε εκείνο που ήρθε μετά. Αν το περπατήσεις, πατάς τη γραμμή όπου η μεσαιωνική πόλη έδινε τη θέση της στο βιομηχανικό προάστιο της αριστερής όχθης.

Το σιδηρομετάλλευμα από τα ορυχεία της Μπισκάια κατέβαινε ως εδώ και από εδώ έφευγε για την Αγγλία, και αυτό το εμπόριο είναι η πηγή όλου του πλούτου που έχτισε αργότερα το Ενσάντσε. Ό,τι είναι σήμερα το Μπιλμπάο πέρασε πρώτα από αυτό το στηθαίο.

Από νεκρή αποβάθρα σε συνοικία της τέχνης

Όταν η λιμενική δραστηριότητα μεταφέρθηκε προς τις εκβολές, αυτά τα ισόγεια έμειναν άδεια και φθηνά, και αυτό τράβηξε ό,τι τραβάει πάντα: εργαστήρια καλλιτεχνών, μικρές γκαλερί, εκδοτικούς οίκους, μουσικούς χώρους. Η διαδικασία ήταν αυθόρμητη, όχι σχεδιασμένη, και γι' αυτό το αποτέλεσμα έχει διαφορετική υφή από εκείνη του Αμπαντοϊμπάρα.

Σήμερα το σύνολο της Μαρθάνα και των δρόμων του Μπιλμπάο λα Βιέχα και του Σαν Φρανθίσκο συγκεντρώνει την πιο ανεξάρτητη σκηνή της πόλης, με τοιχογραφίες στους τυφλούς τοίχους, μικρά μπαρ και ένα κοινωνικό μείγμα που δεν βρίσκεις στο Ενσάντσε. Είναι επίσης μια συνοικία με εργατική και μεταλλευτική ιστορία και με τις δικές της εντάσεις.

Και αξίζει μια κουβέντα για το νερό. Με τη βιομηχανία σε πλήρη απόδοση, ο Νερβιόν έφτασε να είναι ένα από τα πιο μολυσμένα ποτάμια της Ευρώπης, χωρίς ψάρια και με πολύ άσχημη μυρωδιά. Το σχέδιο εξυγίανσης ξεκίνησε τη δεκαετία του ογδόντα και κράτησε δεκαετίες· σήμερα υπάρχει ξανά ζωή στην κοίτη, και αυτό είναι μάλλον το μεγαλύτερο αόρατο επίτευγμα της πόλης.

Μη χάσεις

Η ρία ανεβαίνει και κατεβαίνει με την παλίρροια

Είναι νερό ποταμού ανακατεμένο με νερό της θάλασσας. Γι' αυτό το Μπιλμπάο μπόρεσε να είναι μεγάλο λιμάνι χωρίς να βρίσκεται στην ακτή.

Το ιστορικό σύνορο

Η αποβάθρα πηγαίνει από τη γέφυρα του Σαν Αντόν ως τη γέφυρα της Ριμπέρα: η ακριβής γραμμή ανάμεσα στη μεσαιωνική πόλη και στο βιομηχανικό προάστιο.

Την κατέλαβαν οι καλλιτέχνες

Άδεια και φθηνά ισόγεια τράβηξαν εργαστήρια και γκαλερί. Η διαδικασία ήταν αυθόρμητη, όχι σχεδιασμένη από πάνω.

Το ποτάμι ξαναβρήκε τη ζωή

Ο Νερβιόν ήταν από τα πιο μολυσμένα της Ευρώπης. Η εξυγίανση ξεκίνησε τη δεκαετία του ογδόντα και κράτησε δεκαετίες.

Πώς ταιριάζει στην επίσκεψή σου στο Μπιλμπάο

Βρίσκεται στην αριστερή όχθη, ακριβώς απέναντι από το Κάσκο Βιέχο, και περνάς από τη γέφυρα του Σαν Αντόν σε δύο λεπτά. Από εδώ βλέπεις την παλιά πόλη να σκύβει πάνω από το νερό, που είναι η καλύτερη οπτική γωνία της παλιάς συνοικίας.

Η φυσική διαδρομή συνεχίζει από την οδό Σαν Φρανθίσκο προς το εσωτερικό της συνοικίας και τελειώνει ανεβαίνοντας στη βασιλική της Μπεγόνια, πια στα ψηλά. Είναι ένας περίπατος που πηγαίνει από το λιμάνι στον ουρανό σε μια καλή ώρα, και μάλλον ο πιο γεμάτος αντιθέσεις της πόλης.

Είναι κυρίως ένα μέρος για να σταθείς. Υπάρχουν τραπεζάκια έξω δίπλα στο στηθαίο και λειτουργεί πολύ καλά νωρίς το απόγευμα. Το βράδυ η ατμόσφαιρα είναι εκείνη μιας περιοχής με μικρά μπαρ και συναυλίες, διαφορετική από εκείνη της Πλάθα Νουέβα.

Συχνές ερωτήσεις

Οι γκαμπάρρες φόρτωναν μόνο μετάλλευμα;

Αυτή είναι η άλλη τους ζωή. Στο Μπιλμπάο η γκαμπάρρα (φορτηγή μαούνα) είναι θρύλος γιατί, όταν η Αθλέτικ κερδίζει έναν τίτλο, οι παίκτες την περιφέρουν στη ría με το κύπελλο ψηλά. Η παράδοση άρχισε το 1983, συνεχίστηκε το 84 με το νταμπλ και ξαναβγήκε το 2024, ύστερα από σαράντα χρόνια ξηρασίας. Υπάρχει ακόμη και ένα παλιό τραγούδι, «στο ποτάμι του Νερβιόν κατέβαινε μια γκαμπάρρα». Έτσι, μια φορτηγίδα καταλήγει να γίνει βωμός στα κόκκινα και άσπρα.

Ήταν πάντα τόσο καθαρή η ría;

Ούτε κατά διάνοια. Με τη βιομηχανία στο φουλ, ο Νερβιόν έφτασε να είναι ένα από τα πιο μολυσμένα ποτάμια της Ευρώπης: ένα νεκρό νερό, χωρίς ψάρια και με πολύ άσχημη μυρωδιά. Από τη δεκαετία του ογδόντα μπήκε σε εφαρμογή ένα τεράστιο σχέδιο εξυγίανσης και, σιγά σιγά, η ζωή άρχισε να επιστρέφει· σήμερα τρυπώνει ακόμη και κάποιο θαλασσινό ψάρι. Το να μπορείς να σταθείς να κοιτάξεις το νερό χωρίς να κλείνεις τη μύτη σου είναι, από μόνο του, μια μικρή νίκη.

Ανακάλυψε την πόλη Bilbao και άκουσέ την με τον δικό σου ρυθμό

Γύρισέ την με ντόπιους ξεναγούς, με τον δικό σου ρυθμό και χωρίς σύνδεση.

Εφαρμογή Viavoy

Άλλα μέρη στην πόλη Bilbao

Μουσείο Καλών Τεχνών του Μπιλμπάο

Μουσείο Γκούγκενχαϊμ Μπιλμπάο

Μέγαρο Εουσκαλντούνα

Πλάθα Νουέβα

Γέφυρα Θουμπιθούρι

Πάπι του Τζεφ Κουνς