Μια πέτρινη πρόσοψη κυματιστή από πάνω ως κάτω, χωρίς ούτε μία ευθεία γωνία, με σιδερένια μπαλκόνια στριφτά σαν φύκια ξεριζωμένα από τον βυθό της θάλασσας. Επίσημα είναι η Κάζα Μιλά, το τελευταίο αστικό έργο του Αντόνι Γκαουντί, χτισμένο μεταξύ 1906 και 1912. Κανείς όμως δεν τη λέει έτσι: για όλους είναι η Λα Πεδρέρα, «το λατομείο», ένα κοροϊδευτικό παρατσούκλι που της έβγαλαν οι Βαρκελωνέζοι της εποχής, στους οποίους φάνηκε σαν ένας άσχημος βράχος φυτεμένος στην πιο κομψή λεωφόρο τους. Σήμερα κάνουν ουρά για να μπουν.
Ένα κτίριο χωρίς φέροντες τοίχους
Η καινοτομία δεν βρίσκεται στην πρόσοψη, βρίσκεται πίσω της. Η Λα Πεδρέρα δεν έχει φέροντες τοίχους: όλο το κτίριο στηρίζεται σε έναν σκελετό από κολόνες και δοκούς, και η πέτρινη πρόσοψη κρέμεται από αυτόν σαν δέρμα, χωρίς να σηκώνει βάρος. Αυτό σημαίνει ότι οι εσωτερικοί τοίχοι μπορούσαν να μετακινηθούν κατά βούληση.
Είναι η ελεύθερη κάτοψη, η αρχή που θα καθόριζε την αρχιτεκτονική του 20ού αιώνα, εφαρμοσμένη το 1906 από έναν αρχιτέκτονα που ακόμη θεωρείται ένας εκκεντρικός διακοσμητής. Ο Γκαουντί δεν έφτασε εκεί από μόδα: έφτασε επειδή υπολόγιζε κατασκευές όσο κανείς άλλος και επειδή ήθελε καμπύλες προσόψεις, αδύνατο να λυθούν με φέροντες τοίχους.
Πρόσθεσε επιπλέον μια ράμπα για να κατεβαίνουν τα αυτοκίνητα σε έναν από τους πρώτους υπόγειους χώρους στάθμευσης της πόλης, σε μια εποχή που αυτοκίνητα σχεδόν δεν υπήρχαν. Και σχεδίασε να στεφανώσει το κτίριο με ένα γλυπτό σύμπλεγμα και μια μορφή της Παναγίας του Ροδαρίου, που ο ιδιοκτήτης ακύρωσε μετά την Τραγική Εβδομάδα του 1909, με εκκλησίες να καίγονται σε όλη τη Βαρκελώνη. Ο Γκαουντί κόντεψε να εγκαταλείψει το έργο.
Η ταράτσα των πολεμιστών
Η ταράτσα είναι ο λόγος για τον οποίο πληρώνεις εισιτήριο. Οι καμινάδες και οι αεραγωγοί είναι δουλεμένοι σαν γλυπτά: κορμοί με κράνος, στριφτές μορφές, επιφάνειες ντυμένες με τρενκαντίς, το ψηφιδωτό από σπασμένα κεραμικά, και με κομμάτια από μπουκάλια κάβα. Είναι γνωστές ως οι πολεμιστές, και λέγεται ότι ο Τζορτζ Λούκας εμπνεύστηκε από αυτές το κράνος των αυτοκρατορικών στρατιωτών, αν και αυτό ανήκει περισσότερο στον αστικό μύθο παρά στην τεκμηριωμένη ιστορία.
Η διαδρομή περνά και από τη σοφίτα, κάτω από τη στέγη: διακόσια εβδομήντα αλυσοειδή τόξα από τούβλο που σχηματίζουν έναν χώρο που μοιάζει με θώρακα φάλαινας. Εκεί έχει στηθεί το Εσπάι Γκαουντί, με μακέτες και εξηγήσεις για τη στατική του μέθοδο, ανάμεσά τους και η κρεμαστή μακέτα με σχοινιά και βαρίδια.
Και το Πις δε λα Πεδρέρα, ένα διαμέρισμα που ανασυστάθηκε με έπιπλα της εποχής, δείχνει πώς ζούσε μια αστική οικογένεια το 1910 μέσα σε αυτούς τους κυματιστούς τοίχους. Τα τρία επίπεδα —διαμέρισμα, σοφίτα και ταράτσα— περιλαμβάνονται στο ίδιο εισιτήριο.
Μη χάσεις
Η ταράτσα των πολεμιστών
Καμινάδες που έγιναν γλυπτά με κράνος, ντυμένες με τρενκαντίς και με γυαλί από μπουκάλια κάβα.
Ούτε ένας φέρων τοίχος
Ελεύθερη κάτοψη το 1906. Η πρόσοψη κρέμεται από τον σκελετό σαν δέρμα: οι εσωτερικοί τοίχοι μετακινούνταν.
Τα 270 τόξα της σοφίτας
Ένας θώρακας φάλαινας από τούβλο, σήμερα έδρα του Εσπάι Γκαουντί και των μακετών του.
Το γκαράζ του 1906
Μια ράμπα για να κατεβαίνουν τα αυτοκίνητα στο υπόγειο, όταν σχεδόν κανείς δεν είχε αυτοκίνητο.
Πώς ταιριάζει στην επίσκεψή σου στη Βαρκελώνη
Βρίσκεται στο Πασέιγ δε Γκράσια, πέντε λεπτά με τα πόδια από την Ίλια δε λα Ντισκόρδια —όπου συγκεντρώνονται η Κάζα Μπατλό, η Κάζα Αματγιέρ και η Κάζα Λιεό Μουρέρα— και δέκα από το Παλάου Μπαρό δε Κουάδρας, ανεβαίνοντας προς τη Ντιαγκονάλ.
Αξίζει να ξέρεις ότι υπάρχει και νυχτερινή επίσκεψη, με την ταράτσα φωτισμένη και μια προβολή πάνω στις καμινάδες. Κοστίζει περισσότερο από την ημερήσια και εξαντλείται νωρίτερα, αλλά η ταράτσα τη νύχτα, με το Eixample φωτισμένο γύρω, είναι άλλη εμπειρία.
Αν θα δεις μόνο ένα σπίτι του Γκαουντί στο Πασέιγ δε Γκράσια και διστάζεις ανάμεσα σε αυτό και την Κάζα Μπατλό: η Μπατλό εντυπωσιάζει περισσότερο από μέσα και με τη χρωματιστή της πρόσοψη· η Λα Πεδρέρα κερδίζει στο κατασκευαστικό κομμάτι, στη σοφίτα και στην ταράτσα. Αν σε ενδιαφέρει πώς στέκονται τα πράγματα, αυτή. Αν σε ενδιαφέρει το χρώμα, η άλλη.
Συχνές ερωτήσεις
Με τι ακριβώς γελούσαν;
Με όλα, και χωρίς έλεος. Ο σατιρικός Τύπος της εποχής την έβαλε στο στόχαστρο: τη ζωγράφιζαν σαν υπόστεγο για αερόπλοια, σαν μισοτελειωμένη τούρτα, σαν κρυψώνα ενός γιγάντιου φιδιού. Της έβγαζαν αστεία για χρόνια. Κυκλοφόρησε ακόμη και το πείραγμα ότι οι κυρίες δεν θα έβρισκαν ίσιες κουρτίνες για τόσο κυματιστά παράθυρα. Το ότι εκείνα τα ίδια πειράγματα έγιναν θαυμασμός μου φαίνεται η καλύτερη εκδίκηση του Γκαουντί.
Είναι αλήθεια ότι θα είχε μια Παναγία στην κορυφή;
Ναι, και είναι μια πικρή ιστορία. Ο Γκαουντί, πολύ θρησκευόμενος, είχε σχεδιάσει να στεφανώσει το κτίριο με ένα μεγάλο γλυπτό σύνολο και μια μορφή της Παναγίας του Ροδαρίου. Αλλά το 1909 ξέσπασε η Τραγική Εβδομάδα, μια εξέγερση με εκκλησίες και μοναστήρια να καίγονται σε όλη την πόλη, και ο ιδιοκτήτης, φοβισμένος, αρνήθηκε κατηγορηματικά να τοποθετήσει ένα θρησκευτικό σύμβολο τόσο ορατό. Ο Γκαουντί στενοχωρήθηκε τόσο που παραλίγο να εγκαταλείψει το έργο. Από εκείνο το όνειρο έμεινε μόνο μια χρυσή επιγραφή στο γείσο.
Είναι αλήθεια ότι εδώ μπορούσαν να μπουν τα αυτοκίνητα;
Αλήθεια, αν και τότε σχεδόν κανείς δεν είχε. Ο Γκαουντί σκέφτηκε την Κάζα Μιλά ως κάτι επαναστατικό και από μέσα: σχεδίασε μια ράμπα για να μπορούν τα αυτοκίνητα να μπαίνουν και να κατεβαίνουν σε ένα από τα πρώτα υπόγεια πάρκινγκ της πόλης. Φαντάσου, να σχεδιάζεις γκαράζ όταν στον δρόμο ακόμη κουμάντο έκαναν οι άμαξες με τα άλογα. Ένα γκαράζ σκεμμένο για ένα μέλλον που δεν είχε ακόμη φανεί στον δρόμο.
