Βρίσκεται έξω από τα τείχη και το πρώτο που αλλάζει είναι το χρώμα: εδώ η πέτρα δεν είναι πια ο γκρίζος γρανίτης του τείχους αλλά ένας ζεστός ψαμμίτης, η πέτρα καλένια, που στον απογευματινό ήλιο ανάβει σαν να κρύβει φως μέσα της. Είναι το κόσμημα του ρομανικού της Άβιλα, ξεκίνησε γύρω στο 1130 και δουλεύτηκε σχεδόν δύο αιώνες, και η δυτική της πύλη συγκαταλέγεται στις κορυφές της ισπανικής ρομανικής γλυπτικής.
Η πύλη και το κενοτάφιο
Η δυτική πύλη, προστατευμένη από μια στοά, έχει στους παραστάτες μια ομάδα αποστόλων με ποιότητα που εκπλήσσει: μορφές που στρέφουν ελαφρά το σώμα, χειρονομούν και κοιτάζονται μεταξύ τους, με δουλεμένες πτυχώσεις και εξατομικευμένες εκφράσεις. Είναι το ρομανικό τη στιγμή που η γλυπτική αρχίζει να ελευθερώνεται.
Μέσα, το κορυφαίο κομμάτι είναι το κενοτάφιο των τριών μαρτύρων κάτω από ένα γοτθικό κιβώριο. Είναι ένας μνημειακός τάφος από πολύχρωμη πέτρα με ανάγλυφα που αφηγούνται το μαρτύριο διαδοχικά, σκηνή προς σκηνή, με μια αφηγηματική ικανότητα σπάνια τον 12ο αιώνα.
Το κτίριο χτίστηκε σε διάστημα σχεδόν διακοσίων χρόνων, οπότε διαβάζεις το πέρασμα από το ρομανικό στο γοτθικό όσο προχωράς προς τη δυτική άκρη: κόγχη του ιερού καθαρά ρομανική, κλίτη με τόξα ήδη οξυκόρυφα και σταυροθόλια στο πιο όψιμο τμήμα.
Το μαρτύριο, ο θρύλος και η κρύπτη
Η παράδοση τοποθετεί εδώ, το έτος 306 και κατά τους ρωμαϊκούς διωγμούς, το μαρτύριο τριών αδελφών —του Βιθέντε, της Σαμπίνα και της Κριστέτα— επειδή αρνήθηκαν να θυσιάσουν στους θεούς. Η βασιλική χτίστηκε αιώνες αργότερα πάνω σε αυτό το σημείο, που ήταν ήδη τόπος λατρείας.
Σε αυτή την ιστορία προστέθηκε ένας θρύλος που είναι σκαλισμένος στο ίδιο το κενοτάφιο: ένας Εβραίος που είχε χλευάσει το μαρτύριο δέχτηκε επίθεση από ένα φίδι που βγήκε από τον βράχο, μετανόησε, προσηλυτίστηκε και πλήρωσε την ανέγερση του ναού. Είναι ένα πολύ ξεκάθαρο μοτίβο μεσαιωνικού προσηλυτισμού και καλό είναι να το διαβάζεις ως τέτοιο.
Κάτω από την εκκλησία βρίσκεται η κρύπτη, όπου τιμάται η Παναγία της Σοτερράνια (της Υπόγειας). Η κάθοδος είναι μέρος της επίσκεψης και αλλάζει εντελώς την κλίμακα: από τον ψηλό και φωτεινό χώρο από πάνω περνάς σε έναν χαμηλό, σκοτεινό και συμπιεσμένο χώρο, με τον βράχο του λόφου σε κοινή θέα.
Μη χάσεις
Άλλη πέτρα, άλλο χρώμα
Ψαμμίτης καλένια αντί για τον γκρίζο γρανίτη του τείχους. Με χαμηλό φως ανάβει, και αυτή η αντίθεση είναι ο λόγος να έρθεις.
Το κενοτάφιο των μαρτύρων
Μνημειακός τάφος κάτω από γοτθικό κιβώριο, με το μαρτύριο αφηγημένο σκηνή προς σκηνή. Κορυφή του ισπανικού ρομανικού.
Ένας σκαλισμένος θρύλος
Ο θρύλος του Εβραίου και του φιδιού είναι σκαλισμένος στο ίδιο το κενοτάφιο: πολύ ξεκάθαρος μεσαιωνικός προσηλυτισμός.
Η κρύπτη της Σοτερράνια
Η κάθοδος αλλάζει εντελώς την κλίμακα: από έναν ψηλό και φωτεινό χώρο σε έναν χαμηλό χώρο με τον βράχο του λόφου σε κοινή θέα.
Πώς ταιριάζει στην επίσκεψή σου στην Άβιλα
Βρίσκεται ακριβώς έξω από το τείχος, δίπλα στην Πύλη του Σαν Βιθέντε, πέντε λεπτά από τον καθεδρικό βγαίνοντας από τον περίβολο. Αποτελεί μέρος, μαζί με το τείχος, της ανακήρυξης σε Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς του 1985, που περιλαμβάνει και τις εκκλησίες έξω από τα τείχη.
Αυτό το σύνολο ρομανικών εκκλησιών έξω από τον περίβολο —Σαν Πέδρο, Σαν Αντρές, Σαν Σεγκούντο— είναι αυτό που χάνουν πολλοί επισκέπτες επειδή μένουν μέσα στα τείχη. Αν τις δεις, καταλαβαίνεις ότι η Άβιλα ήταν πόλη των προαστίων όσο και του περιβόλου.
Υπολόγισε μισή ώρα μαζί με την κρύπτη. Και πήγαινε αργά το απόγευμα: ο ψαμμίτης καλένια με χαμηλό φως κάνει κάτι που ο γρανίτης μέσα στα τείχη δεν μπορεί να κάνει, και αυτή η αντίθεση είναι το καλύτερο επιχείρημα για να βγεις από τον περίβολο.
Συχνές ερωτήσεις
Τι απέγινε εκείνος ο Εβραίος του θρύλου;
Η παράδοση ολοκληρώνει την ιστορία με υπέροχο τρόπο. Λένε ότι, αφού πια είχε βαπτιστεί και είχε μετανοήσει, δεν πλήρωσε μόνο τον ναό: έβαλε να σκάψουν την κρύπτη κάτω από την εκκλησία και τοποθέτησε εκεί μια εικόνα της Παναγίας. Και ζήτησε, όταν θα πέθαινε, να τον θάψουν δίπλα στην είσοδο, ώστε όποιος περνούσε να πατάει τον τάφο του και έτσι να συνεχίζει να κάνει μετάνοια για την κοροϊδία του ακόμη και μετά θάνατον. Αλήθεια ή παραμύθι, είναι από εκείνους τους θρύλους που σου μένουν καρφωμένοι όταν περνάς την πόρτα.
Γιατί η Παναγία λέγεται «ντε λα Σοτερράνια»;
Το όνομα σου τα λέει σχεδόν όλα αν το ακούσεις αργά: σοτερράνια βγαίνει από το «σοτεράδο», που σημαίνει θαμμένος, κάτω από τη γη. Λέγεται έτσι επειδή τη λατρεύουν κάτω, στην κρύπτη, στα ίδια τα σπλάχνα της βασιλικής, όχι στον επάνω βωμό. Είναι μία από τις πιο αγαπημένες προστάτιδες της Άβιλα, και το να κατεβείς να τη δεις, σε εκείνο το δροσερό μισοσκόταδο κάτω από την εκκλησία, έχει κάτι από επιστροφή στην αρχή, στο κρυμμένο και το αρχαίο. Τα πιο βαθιά πράγματα, εδώ, βρίσκονται κυριολεκτικά από κάτω.
