Toledo · Co zobaczyć

Kościół Santo Tomé

Iglesia de Santo Tomé

Wieża jest mudéjar, z cegły i ślepych arkadek, wzniesiona rękami muzułmanów dla chrześcijańskiej świątyni. Ale powód, dla którego przed drzwiami stoi kolejka, jest w środku, w małej, przyciemnionej kaplicy: „Pogrzeb hrabiego Orgaza”, którego El Greco namalował około 1586 roku. Nigdy stąd nie wyjechał. Powstał dla tej ściany i dla tego światła i wisi tu nadal, cztery wieki później.

Obraz podzielony na dwa światy

Kompozycja jest całkowicie przejrzysta: na dole świat ziemski, szlachta Toledo chowa zmarłego wśród lśniących zbroi, białych kryz i zindywidualizowanych twarzy, które są portretami prawdziwych ludzi z miasta. U góry niebo otwiera się w burzy obłoków i wydłużonych dusz.

Cięcie między dwiema strefami nie dotyczy tylko tematu: zmienia się technika. Na dole rysunek jest stanowczy, bryły pełne, a kolor gęsty; u góry formy się wydłużają, rozmywają, a materia staje się niemal mglista. El Greco namalował dwa obrazy w jednym, żeby ten skok był widoczny.

Przyjrzyj się rzędowi rycerzy. Malarz sportretował wśród nich samego siebie, patrzącego na zewnątrz, w stronę oglądającego. Jako jedyny w całej grupie wyłamuje się ze sceny i nawiązuje kontakt z widzem – to chwyt, którego użył w kilku dziełach.

Zamówienie, które skończyło się procesem

Obraz zamówiono w 1586 roku dla upamiętnienia dawnego zapisu, który don Gonzalo Ruiz de Toledo uczynił na rzecz parafii, a wycena trafiła do sądu. El Greco zażądał kwoty znacznie wyższej od proponowanej, powołano biegłych i spór się przeciągał – rzecz dość częsta w jego karierze, która wiele mówi o jego charakterze.

Ten proces zostawił poza tym dokumenty, dzięki którym można było dokładnie datować obraz i poznać przebieg zamówienia, co w malarstwie tamtej epoki zdarza się rzadko. To, co dla malarza było konfliktem, jest dziś źródłem historycznym pierwszej wagi.

Kościół jest skromny, a obraz zajmuje boczną kaplicę przystosowaną do zwiedzania, z osobnym wejściem. Świątynia zachowała wieżę mudéjar z XIV wieku, jeden z najlepszych przykładów toledańskiej cegły, której warto się przyjrzeć z placyku przed wejściem.

Nie do przegapienia

Nigdy stąd nie wyjechał

Namalowany dla tej ściany i tego światła w 1586 roku i nigdy nieprzeniesiony. Oglądanie go w pierwotnym miejscu zmienia dzieło.

Dwie techniki na jednym płótnie

Na dole stanowczy rysunek i gęsty kolor; u góry wydłużone formy i mglista materia. Skok jest namalowany celowo.

El Greco sportretował samego siebie

Wśród rycerzy, patrzący na zewnątrz. Jako jedyny wyłamuje się ze sceny i szuka wzroku widza.

Skończyło się w sądzie

Malarz procesował się o wycenę. Proces zostawił dokumenty, które dziś pozwalają dokładnie datować obraz.

Jak to wpleść w zwiedzanie Toledo

Stoi w dzielnicy żydowskiej, pięć minut od synagogi El Tránsito i kolejne pięć od klasztoru San Juan de los Reyes. To logiczny pierwszy przystanek tej trasy, jeśli idziesz od katedry.

Kilka metrów dalej jest Dom-Muzeum El Greca, który nie jest domem, w którym mieszkał malarz – to atrybucja z XX wieku – ale odtwarza wnętrze z epoki i przechowuje jego dzieła, w tym „Apostolado”, cykl portretów apostołów. Dobrze uzupełnia zwiedzanie, jeśli malarz cię interesuje.

Oglądanie obrazu trwa krótko, dwadzieścia minut, a liczba osób jest ograniczona, więc w szczycie sezonu możesz czekać. Warto przyjść wcześnie rano albo pod koniec dnia, kiedy można stanąć przed płótnem bez nikogo po drodze.

Najczęstsze pytania

Kim był ten pan na Orgaz, którego chowają?

Prawdziwym szlachcicem z Toledo z krwi i kości: don Gonzalo Ruiz de Toledo, który zmarł w 1323 roku i był tak hojny dla tej parafii, że tradycja nagrodziła go cudem. Opowiada się, że kiedy opuszczano go do grobu, św. Szczepan i św. Augustyn zstąpili z nieba osobiście, by pochować go własnymi rękami. El Greco namalował właśnie tę chwilę, ponad dwa wieki później. Czyli to nie byle jaki święty: to sąsiad, który zapłacił za te kamienie.

A ten chłopiec, który wychyla się, wskazując scenę?

To syn samego El Greca, Jorge Manuel, który miał pewnie jakieś osiem lat, kiedy ojciec przemycił go do obrazu. Zwróć uwagę na chusteczkę wystającą mu z kieszeni: wypisana jest na niej data 1578, rok urodzenia chłopca, jak mała namalowana metryka. Ręką otwiera nam scenę, jakby mówił: „patrzcie”. Ówcześni malarze uwielbiali zostawiać się tam ukradkiem dla potomności.

Odkryj Toledo i słuchaj we własnym tempie

Zwiedzaj z lokalnymi przewodnikami, we własnym tempie i offline.

Aplikacja Viavoy

Inne miejsca w Toledo

Meczet Cristo de la Luz

Klasztor San Juan de los Reyes

Muzeum Santa Cruz

Plaza del Ayuntamiento

Synagoga El Tránsito

Alkazar w Toledo